Giới thiệu về quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường
Tài liệu này tổng hợp các kịch bản lâm sàng thực tế từ chương 13 của sách "Current Management of Diabetic Retinopathy" (2018), phản ánh sự gia tăng đáng kể các lựa chọn điều trị từ năm 2006. Việc quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường (diabetic retinopathy) đòi hỏi cách tiếp cận cá thể hóa do thiếu các hướng dẫn phổ quát cho mọi tình huống, đặc biệt khi đối mặt với các rào cản về tuân thủ điều trị và khả năng tái khám của bệnh nhân.
Ca 1: Phù hoàng điểm đái tháo đường (DME) điều trị bằng anti-VEGF và cấy ghép steroid
Bệnh nhân nữ 68 tuổi, tiền sử đái tháo đường type 2 (HbA1c 10%), suy thận mạn và tăng huyết áp, thị lực 20/160 (mắt phải) và 20/80 (mắt trái). Khám lâm sàng ghi nhận đục thủy tinh thể nhân 2+ và bệnh võng mạc đái tháo đường không tăng sinh (NPDR) mức độ trung bình. Chụp cắt lớp quang học (OCT) xác định phù hoàng điểm đái tháo đường (DME) có liên quan đến trung tâm. Bệnh nhân được điều trị bằng tiêm nội nhãn anti-VEGF (bevacizumab và aflibercept). Sau 5 mũi tiêm, mắt phải vẫn còn DME, trong khi mắt trái đã ổn định. Bệnh nhân sau đó được cấy ghép dexamethasone (Ozurdex) vào mắt phải, kết quả DME giải quyết hoàn toàn sau 14 tuần, thị lực cải thiện lên 20/50.
Ca 2: Bệnh võng mạc đái tháo đường không đối xứng và tân mạch gai thị (NVD)
Bệnh nhân nam 62 tuổi, tiền sử đái tháo đường 15 năm, thị lực 20/20 hai mắt. Mắt phải có NPDR trung bình và DME không liên quan trung tâm. Mắt trái có tân mạch gai thị (neovascularization of the disc - NVD) chiếm 1/3 bề mặt gai thị. Sau một mũi tiêm bevacizumab, NVD mắt trái thoái triển. Tuy nhiên, khi tái khám sau 8 tuần, các nhánh tân mạch mới xuất hiện. Bệnh nhân lựa chọn quang đông võng mạc toàn bộ (PRP) ngoại vi để tránh việc phải tiêm anti-VEGF thường xuyên.
Ca 3: Bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR) và DME điều trị bằng laser
Bệnh nhân nam 38 tuổi, HbA1c 9,5%, thị lực 20/25 hai mắt. Bệnh nhân có PDR và DME nhẹ không liên quan trung tâm. Ban đầu, bệnh nhân chọn điều trị bằng PRP laser ở cả hai mắt do lo ngại về việc tuân thủ tiêm anti-VEGF. Sau 2 năm, bệnh nhân tái khám với tình trạng PDR tiến triển và DME tăng lên ở mắt trái. Bệnh nhân sau đó chuyển sang điều trị bằng tiêm anti-VEGF nội nhãn.
Ca 4: PDR tiến triển nhanh và bong võng mạc do co kéo trong thai kỳ
Bệnh nhân nữ 30 tuổi, mang thai 10 tuần, tiền sử đái tháo đường 15 năm (HbA1c 10%), suy thận và tăng huyết áp nặng (220/150 mmHg). Bệnh nhân có PDR với NVD hai mắt. Do đang trong tam cá nguyệt đầu tiên, bệnh nhân được điều trị bằng PRP. Tuy nhiên, tình trạng tiến triển thành bong võng mạc do co kéo (tractional retinal detachment - TRD) ở mắt trái. Bệnh nhân được phẫu thuật cắt dịch kính (pars plana vitrectomy - PPV) kết hợp tiêm ranibizumab liều thấp (0,15 mg) và bơm dầu silicone. Sau sinh, mắt phải được điều trị bằng ranibizumab 0,3 mg để cải thiện DME.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu | 4 ca lâm sàng |
| Liều ranibizumab (tiền phẫu) | 0,15 mg |
| Liều ranibizumab (sau sinh) | 0,3 mg |
| Thời gian theo dõi (Ca 1) | 14 tuần sau cấy ghép Ozurdex |
| Thời gian theo dõi (Ca 3) | 2 năm |
Bình luận: Các ca lâm sàng minh họa sự phức tạp trong việc quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường, đặc biệt là sự cần thiết phải cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng toàn thân (thai kỳ, suy thận) và khả năng tuân thủ của bệnh nhân. Thông tin theo Wykoff et al., 2018; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Ưu tiên anti-VEGF làm lựa chọn đầu tay cho DME liên quan trung tâm.
- Cân nhắc PRP laser cho bệnh nhân PDR có nguy cơ cao nếu không đảm bảo tuân thủ tiêm anti-VEGF.
- Thận trọng khi sử dụng anti-VEGF trong tam cá nguyệt đầu tiên của thai kỳ.
- Theo dõi sát tình trạng DME sau khi thực hiện PRP vì laser có thể làm trầm trọng thêm phù hoàng điểm.
- Phối hợp đa chuyên khoa (sản khoa, nội tiết, thận học) là bắt buộc đối với bệnh nhân đái tháo đường có biến chứng nặng.
Tài liệu tham khảo:
Wykoff, C. C., Eichenbaum, D., Goldman, D. R., & Baumal, C. R., 2018, Clinical Scenarios: Introduction, Current Management of Diabetic Retinopathy, trang 133-148.