Chụp mạch cắt lớp quang học (Optical coherence tomography angiography - OCTA) là một phần mở rộng chức năng của OCT, cho phép hình ảnh hóa vi mạch bằng cách phát hiện chuyển động của dòng máu trong võng mạc và hắc mạc. Theo tài liệu từ sách chuyên khảo năm 2022, việc hiểu rõ các kỹ thuật hiển thị và nguồn gốc của các khiếm khuyết hình ảnh hoặc nhiễu ảnh (artifacts) là yếu tố then chốt để phân tích chính xác kết quả lâm sàng.
Nhiễu ảnh do bóng chiếu (Projection artifacts)
Nhiễu ảnh do bóng chiếu, hay còn gọi là đuôi mất tương quan (decorrelation tails), là một trong những loại nhiễu ảnh quan trọng nhất trên OCTA. Khi chùm tia sáng đi qua các mạch máu võng mạc nông để đến các cấu trúc sâu hơn như biểu mô sắc tố võng mạc (RPE), một phần ánh sáng bị phản xạ, hấp thụ hoặc tán xạ. Sự phản xạ từ các tế bào đang di chuyển trong mạch máu tạo ra tín hiệu mất tương quan, dẫn đến hình ảnh giả của các mạch máu nông xuất hiện chồng lấp lên các lớp sâu hơn. Nhiễu ảnh này hạn chế khả năng phân giải độ sâu của OCTA. Trên các ảnh chụp cắt ngang, chúng xuất hiện dưới dạng các đuôi trục làm mờ các lớp mạch máu, trong khi trên ảnh en face, chúng trông như nằm phía trên các lớp khác. Việc nhận diện nhiễu ảnh này rất quan trọng trong chẩn đoán tân mạch hoàng điểm (macular neovascularization - MNV), vì MNV nằm rất gần RPE, một bề mặt có độ phản xạ cao tự nhiên. Zhang et al. đã đề xuất một thuật toán sử dụng thông tin cấu trúc OCT để loại bỏ nhiễu ảnh này khỏi hình ảnh MNV.
Nhiễu ảnh do chuyển động (Motion artifacts)
Nhiễu ảnh do chuyển động liên quan đến quá trình thu nhận tuần tự các ảnh OCT-B. Chuyển động của mắt, đầu hoặc cơ thể, cũng như mất cố định thị giác, có thể gây ra các nhiễu ảnh này. Do ảnh OCTA được xem ở dạng en face và có độ tương phản cao hơn nhiều so với ảnh OCT thông thường, chuyển động của mắt tạo ra các đường ngang hoặc khoảng trống trong ảnh do dữ liệu không được thu thập tại khu vực đó. Hiện nay có hai loại công nghệ để khắc phục: công nghệ theo dõi mắt (eye tracking) đo vị trí mắt và điều chỉnh khi có sự thay đổi vượt ngưỡng, và công nghệ hiệu chỉnh chuyển động bằng phần mềm (software motion correction) sử dụng các quét raster ngang và dọc để tính toán độ dịch chuyển giữa các A-scan và hiệu chỉnh trong ảnh cuối cùng.
Nhiễu ảnh do bóng che (Shadowing artifacts)
Nhiễu ảnh do bóng che xảy ra khi chùm tia OCT bị chặn và không thể đến được các lớp võng mạc ngoài. Các đục thủy tinh thể hoặc vẩn đục dịch kính có thể gây mất tín hiệu cục bộ phía sau các đám mờ, dẫn đến kết quả dòng chảy âm tính giả trong khi thực tế dòng chảy vẫn tồn tại. Các vùng bị bóng che sẽ tối đi nơi không nhìn thấy dòng chảy. Một tình trạng tương tự xảy ra với bong RPE, làm giảm khả năng hiển thị dòng máu trong hắc mạc.
Nhiễu ảnh do cường độ tín hiệu (Artifacts due to signal strength)
Đục thủy tinh thể nặng hoặc xuất huyết dịch kính lan tỏa gây mất tín hiệu toàn bộ. Chất lượng hình ảnh giảm nếu mức tín hiệu thấp hoặc mức nhiễu cao. Nhiễu là thông tin không mong muốn được tạo ra trong quá trình thu nhận và xử lý hình ảnh. Hội chứng khô mắt cũng làm giảm tín hiệu hình ảnh và cần được điều trị bằng cách bôi trơn thích hợp. Phần mềm OCTA báo cáo điểm số cường độ tín hiệu cho mỗi lần thu nhận, giúp bác sĩ quyết định xem đó là một lần thu nhận hợp lệ hay cần phải chụp lại.
Phát hiện và hiệu chỉnh nhiễu ảnh phân đoạn (Detection and correction of segmentation artifacts)
Các lớp võng mạc được tạo tự động để phân tích mạch máu. Tuy nhiên, trong bệnh lý như thoái hóa hoàng điểm tuổi già, phù hoàng điểm do đái tháo đường, màng trước võng mạc và cận thị, giải phẫu võng mạc có thể bị thay đổi gây ra lỗi phân đoạn (segmentation errors). Trong bệnh võng mạc đái tháo đường, tỷ lệ lỗi phân đoạn là 11% ở bệnh nhân không tăng sinh và lên tới 50% ở bệnh nhân tăng sinh. Việc hiệu chỉnh thủ công cho phép người dùng vẽ lại lớp võng mạc bị dán nhãn sai, mặc dù quá trình này tốn thời gian. Lựa chọn slab (lớp cắt) cũng là một cách để thao tác các ranh giới phân đoạn bằng cách kéo ranh giới đặt trước lên hoặc xuống dọc theo trục z.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ lỗi phân đoạn trong bệnh võng mạc đái tháo đường không tăng sinh | 11% |
| Tỷ lệ lỗi phân đoạn trong bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh | 50% |
| Công nghệ hiệu chỉnh chuyển động | Eye tracking và software motion correction |
Bình luận: Thông tin theo Beltrán, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các nhiễu ảnh OCTA là thách thức lớn trong thực hành lâm sàng, đặc biệt là lỗi phân đoạn ở bệnh nhân có bệnh lý võng mạc nặng. Việc nhận diện đúng loại nhiễu ảnh giúp tránh chẩn đoán sai hoặc chỉ định các thủ thuật xâm lấn không cần thiết như chụp mạch huỳnh quang. Cần lưu ý rằng các phương pháp hiệu chỉnh phần mềm hiện nay vẫn chưa hoàn hảo và đòi hỏi sự kiểm tra thủ công của bác sĩ nhãn khoa.
- Kiểm tra kỹ điểm số cường độ tín hiệu trước khi chẩn đoán dựa trên ảnh OCTA.
- Luôn so sánh ảnh en face với ảnh B-scan tương ứng để phát hiện nhiễu ảnh do bóng chiếu hoặc lỗi phân đoạn.
- Thực hiện hiệu chỉnh thủ công các ranh giới phân đoạn khi có bệnh lý võng mạc làm thay đổi cấu trúc giải phẫu.
- Đảm bảo bề mặt nhãn cầu được bôi trơn đầy đủ để giảm thiểu nhiễu ảnh do khô mắt.
Tài liệu tham khảo:
Belmira Beltrán, 2022, Artifacts, trong sách: OCTA in Ophthalmology, trang 19-21.