Cấu trúc vi mạch võng mạc và chức năng tự điều hòa mạch máu qua OCTA

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Cấu trúc vi mạch võng mạc

Nghiên cứu về cấu trúc vi mạch võng mạc trên 148 mắt người khỏe mạnh đã xác định mạng lưới mao mạch võng mạc được tổ chức thành 3 lớp chính tại vùng hoàng điểm. Hệ thống này bao gồm: đám rối mao mạch nông (Superficial Vascular Plexus - SVP) nằm trong lớp sợi thần kinh và lớp tế bào hạch; đám rối mao mạch trung gian (Intermediate Capillary Plexus - ICP) nằm tại ranh giới lớp rối trong và lớp nhân trong; và đám rối mao mạch sâu (Deep Capillary Plexus - DCP) nằm tại ranh giới lớp nhân trong và lớp rối ngoài. Đám rối mao mạch quanh gai thị (Radial Peripapillary Capillary Plexus - RPCP) nằm trong lớp sợi thần kinh quanh gai thị và dọc theo các cung mạch thái dương. Các nghiên cứu sử dụng OCTA (Optical Coherence Tomography Angiography) cho thấy dòng máu trong phức hợp này chủ yếu theo mô hình nối tiếp, trong đó ICP và DCP tạo thành một đơn vị chức năng gọi là phức hợp mạch máu sâu (Deep Vascular Complex - DVC).

Định lượng mật độ mạch máu

Việc định lượng mật độ mạch máu (Vessel Density - VD) được thực hiện thông qua các kỹ thuật xử lý ảnh như binarization và skeletonization. Các nghiên cứu chỉ ra rằng VD trong DVC cao hơn so với SVC. Cụ thể, VD trong DCP chiếm khoảng hai phần ba so với ICP, vốn thấp hơn một chút so với SVC. Các thông số VD trung bình (Mean ± SD) và khoảng giá trị (Range) được ghi nhận như sau:

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
VD (%) SVC (Toàn bộ)47.7 ± 2.8
VD (%) SVC (Parafoveal)50.5 ± 2.8
VD (%) ICP (Toàn bộ)45.4 ± 4.2
VD (%) ICP (Parafoveal)46.9 ± 4.2
VD (%) DCP (Toàn bộ)31.6 ± 4.4
VD (%) DCP (Parafoveal)32.7 ± 4.3
VD (%) DVC (Toàn bộ)52.7 ± 3.3
VD (%) DVC (Parafoveal)54.2 ± 3.2
Diện tích FAZ trung bình0.25 ± 0.11 mm2
Chu vi FAZ trung bình1.97 ± 0.43 mm
Bình luận: Thông tin theo [OCTA in Ophthalmology, 2022]; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các giá trị VD phụ thuộc vào thiết bị và thuật toán phân đoạn, do đó cần thận trọng khi so sánh giữa các nghiên cứu khác nhau.

Chức năng tự điều hòa mạch máu võng mạc

Tự điều hòa mạch máu võng mạc là khả năng duy trì lưu lượng máu ổn định trước các thay đổi về áp lực tưới máu hoặc nhu cầu chuyển hóa. Nghiên cứu trên bệnh nhân đái tháo đường type 1 không có bệnh võng mạc cho thấy sự suy giảm các phản ứng tự điều hòa sinh lý. Trong thử nghiệm Hypoxia Challenge Test (HCT), nhóm đối chứng có sự gia tăng đáng kể VD ở cả đám rối nông và sâu, trong khi nhóm đái tháo đường không ghi nhận phản ứng này. Đối với nghiệm pháp Handgrip Test, phản ứng co mạch sinh lý được ghi nhận ở cả hai đám rối trong nhóm đối chứng, nhưng chỉ xuất hiện ở đám rối sâu trong nhóm bệnh nhân đái tháo đường. Điều này gợi ý rằng khả năng tự điều hòa có thể được bảo tồn lâu hơn ở DCP để duy trì cung cấp oxy cho các lớp võng mạc ngoài.

  • Sử dụng OCTA để đánh giá phản ứng mạch máu chức năng thay vì chỉ đo lường cấu trúc tĩnh.
  • Cần kiểm tra thủ công các lỗi phân đoạn (segmentation errors) và nhiễu ảnh (artifacts) trước khi phân tích định lượng.
  • Ưu tiên sử dụng các lát cắt dày (thick slab) khi đánh giá vùng vô mạch hoàng điểm (Foveal Avascular Zone - FAZ).
  • Cân nhắc ảnh hưởng của tuổi và chiều dài trục nhãn cầu đến các chỉ số VD và FAZ.
  • Kết quả nghiên cứu cho thấy các bất thường vi mạch tiền lâm sàng có thể phát hiện sớm bằng OCTA trước khi có dấu hiệu lâm sàng của bệnh võng mạc đái tháo đường.

Tài liệu tham khảo:

Alain Gaudric, Carlo Lavia, David Cordeiro Sousa et al., 2022, OCTA in Ophthalmology, The Retina, trang 23-38.

Xem thêm