Tài liệu "OCTA in Ophthalmology" (2022) cung cấp cái nhìn tổng quan về cấu trúc hắc mạc và ứng dụng của chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA) trong đánh giá lâm sàng. Hắc mạc là một mạng lưới mạch máu rộng lớn, đóng vai trò thiết yếu trong việc cung cấp oxy và dưỡng chất cho võng mạc ngoài, điều hòa nhiệt độ và tham gia vào quá trình dẫn lưu thủy dịch.
Giải phẫu lớp hắc mạc trung gian và ngoài
Hắc mạc được chia thành bốn lớp mô học: màng Bruch, mao mạch hắc mạc (choriocapillaris), lớp mô đệm (stroma) và lớp trên hắc mạc (suprachoroid). Lớp mô đệm bao gồm lớp mạch máu trung bình (lớp Sattler) và lớp mạch máu lớn (lớp Haller). Các mạch máu tại đây không có lỗ thủng (non-fenestrated) và không tổ chức thành tiểu thùy như mao mạch hắc mạc. Hệ thống mạch máu này được hỗ trợ bởi mô liên kết, tế bào sắc tố, sợi thần kinh và cơ trơn không mạch máu, đóng vai trò trong việc thay đổi độ dày hắc mạc sinh lý. Lớp trên hắc mạc là lớp không mạch máu, ngăn cách lớp Haller với lamina fusca. Hắc mạc chịu ảnh hưởng của hệ thần kinh giao cảm trong việc tự điều hòa lưu lượng máu.
Phân tích lớp Sattler và Haller trên OCTA
Công nghệ OCT hiện đại, bao gồm Enhanced Depth Imaging (EDI) và Swept-source OCT, đã cải thiện đáng kể khả năng quan sát hắc mạc. Trên hình ảnh OCTA, lớp Sattler được xác định là lớp nằm ngay dưới mao mạch hắc mạc, có độ dày khoảng 30-40 µm, biểu hiện bằng các cấu trúc tăng và giảm phản xạ xen kẽ. Lớp Haller nằm sâu hơn, chứa các mạch máu lớn được quan sát dưới dạng các khoảng trống giảm phản xạ hình tròn hoặc bầu dục trên B-scan. Việc phân đoạn tự động các lớp này giúp giảm thiểu tính chủ quan so với phân đoạn thủ công, tuy nhiên độ dày hắc mạc có sự biến thiên lớn giữa các cá thể và trong các bệnh lý, gây khó khăn cho việc chuẩn hóa.
Phân tích định lượng mạch máu
Phân tích định lượng mạch máu hắc mạc bao gồm chỉ số mạch máu hắc mạc (Choroidal Vascular Index - CVI) và mật độ mạch máu hắc mạc (Choroidal Vascular Density - CVD). CVI được tính toán từ các B-scan đã nhị phân hóa, là tỷ lệ giữa diện tích lòng mạch (luminal choroidal area) trên tổng diện tích hắc mạc (total choroidal area). CVD được tính từ hình ảnh en-face OCTA, là tỷ lệ giữa số pixel đen (mạch máu) trên tổng số pixel của hình ảnh. Các phương pháp này bị hạn chế bởi sự phụ thuộc vào tốc độ dòng chảy và vị trí của lát cắt (slab), dẫn đến khó khăn trong việc thiết lập ngưỡng độ sâu cố định.
Giải phẫu và sinh lý mao mạch hắc mạc
Mao mạch hắc mạc là mạng lưới đơn lớp gồm các kênh có lỗ thủng, dày khoảng 10-20 µm tại hoàng điểm và mỏng dần ra ngoại vi. Các tiểu thùy mao mạch hắc mạc có đường kính 200-350 µm tại vùng dưới hoàng điểm. Màng Bruch (Bruch’s membrane) dày 2-4 µm, đóng vai trò là hàng rào cơ học và chống tạo mạch. Mao mạch hắc mạc có lưu lượng máu cao gấp mười lần so với não, đảm bảo nhu cầu chuyển hóa cao của võng mạc ngoài. Trên OCTA, mao mạch hắc mạc được phân biệt nhờ các đặc tính mạch máu, với độ phân giải ngang khoảng 15-20 µm và độ phân giải dọc khoảng 6 µm.
Thách thức trong đánh giá mao mạch hắc mạc bằng OCTA
Việc đánh giá mao mạch hắc mạc đối mặt với ba loại nhiễu ảnh chính: lỗi phân đoạn (segmentation errors), nhiễu ảnh chiếu (projection artifacts) và nhiễu ảnh bóng (shadowing artifacts). Do mao mạch hắc mạc rất mỏng (10 µm dưới hoàng điểm), các lỗi phân đoạn nhỏ có thể làm sai lệch kết quả. Các vùng tối trên hình ảnh en-face được gọi là "signal voids", đại diện cho tín hiệu dòng chảy dưới ngưỡng tương quan (decorrelation threshold). Các nghiên cứu cho thấy "signal voids" không nhất thiết tương ứng với sự vắng mặt thực sự của mao mạch mà có thể do các thay đổi dòng chảy tạm thời hoặc nhiễu ảnh.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Độ dày mao mạch hắc mạc (hoàng điểm) | 10-20 µm |
| Độ dày mao mạch hắc mạc (ngoại vi) | 8 µm |
| Đường kính tiểu thùy mao mạch hắc mạc | 200-350 µm |
| Độ dày màng Bruch | 2-4 µm |
| Độ phân giải ngang OCTA | 15-20 µm |
| Độ phân giải dọc OCTA | 6 µm |
| Khoảng cách liên mao mạch (hệ thống) | 71.30 ± 5.17 µm |
| Khoảng cách liên mao mạch (mao mạch hắc mạc) | 5-20 µm |
Bình luận: Thông tin theo "OCTA in Ophthalmology" (2022); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chỉ số định lượng như CVI và CVD là công cụ nghiên cứu mạnh mẽ nhưng cần thận trọng khi áp dụng vào thực hành lâm sàng thường quy do sự phụ thuộc vào thuật toán của từng thiết bị và nhiễu ảnh. Việc hiểu rõ các hạn chế về độ phân giải và nhiễu ảnh là bắt buộc để tránh chẩn đoán sai các vùng "signal voids" là bệnh lý thực thể.
- Sử dụng hình ảnh OCTA en-face kết hợp với B-scan để giảm thiểu sai sót do nhiễu ảnh chiếu.
- Cần thận trọng khi diễn giải các vùng "signal voids" vì chúng có thể không phản ánh sự mất mao mạch thực sự.
- Áp dụng các phương pháp trung bình hóa nhiều khung hình (frame averaging) để cải thiện chất lượng hình ảnh mao mạch hắc mạc.
- Nhận diện các đặc điểm giải phẫu như lớp Sattler và Haller để phân biệt các bệnh lý hắc mạc khác nhau.
Tài liệu tham khảo:
Lilianne Duarte, Jeniffer Jesus, Maria João Matias, António Campos, 2022, The Choroid & The Choriocapillaris, OCTA in Ophthalmology, trang 39-48.