Các nghiên cứu về phẫu thuật đục thủy tinh thể: Từ kiểm soát viêm đến tối ưu hóa dụng cụ

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, phiên Poster Podium Presentation về đục thủy tinh thể đã trình bày các nghiên cứu lâm sàng tập trung vào việc cải thiện kết quả phẫu thuật và giảm gánh nặng điều trị cho bệnh nhân. Các báo cáo bao gồm đánh giá hiệu quả của tiêm steroid dưới kết mạc, so sánh ảnh hưởng của phẫu thuật lên nội mô giác mạc ở bệnh nhân đái tháo đường, tác động của phẫu thuật lên chức năng nhận thức, quản lý tồn kho thủy tinh thể nhân tạo (IOL) công suất cực đoan, và ứng dụng laser trong phẫu thuật đục thủy tinh thể chín muộn.

Giảm gánh nặng điều trị sau phẫu thuật Phacoemulsification

Nghiên cứu so sánh hiệu quả, độ an toàn và khả năng dung nạp của một mũi tiêm đơn độc triamcinolone dưới kết mạc (4 mg) so với phác đồ nhỏ thuốc steroid tại chỗ truyền thống. Mục tiêu là giảm gánh nặng tuân thủ điều trị cho bệnh nhân cao tuổi. Kết quả cho thấy thị lực tương đương ở cả hai nhóm, không có sự khác biệt đáng kể về áp lực nội nhãn (IOP) và không ghi nhận trường hợp phù hoàng điểm nào. Phương pháp này được đánh giá là an toàn, hiệu quả và là một giải pháp thay thế thuận tiện để hướng tới phẫu thuật "dropless" (không dùng thuốc nhỏ mắt).

Ảnh hưởng của phẫu thuật lên nội mô giác mạc ở bệnh nhân đái tháo đường

Nghiên cứu tiến cứu so sánh trên 120 bệnh nhân (chia thành 4 nhóm: đái tháo đường và không đái tháo đường, thực hiện SICS hoặc Phacoemulsification) nhằm đánh giá mật độ tế bào nội mô, hệ số biến thiên (CV), độ lục giác (hexagonality) và độ dày giác mạc trung tâm (CCT). Kết quả cho thấy CCT tăng tạm thời ở tuần thứ nhất sau phẫu thuật. Bệnh nhân đái tháo đường có mức tăng CCT cao hơn đáng kể ở thời điểm 1 tháng. Tỷ lệ mất tế bào nội mô ở nhóm SICS là 11% (đái tháo đường) so với 8% (không đái tháo đường), và ở nhóm Phaco là 9,9% (đái tháo đường) so với 7,1% (không đái tháo đường). Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm soát độ dày giác mạc và kỹ thuật phẫu thuật cẩn thận ở bệnh nhân đái tháo đường.

Tác động của phẫu thuật đục thủy tinh thể lên nhận thức và trầm cảm

Nghiên cứu quan sát tiến cứu trên 250 bệnh nhân cao tuổi (loại trừ bệnh nhân Alzheimer và trầm cảm nặng) sử dụng thang đo MMSE và BDI để đánh giá chức năng nhận thức và trầm cảm trước và sau phẫu thuật. Kết quả cho thấy có sự cải thiện có ý nghĩa thống kê về thị lực, điểm số BDI và MMSE sau 3 tháng theo dõi. Mặc dù không thể kết luận về tác động lên chứng sa sút trí tuệ (dementia), nghiên cứu gợi ý rằng cải thiện thị lực có thể hỗ trợ chức năng nhận thức và giảm trầm cảm ở người cao tuổi.

Quản lý tồn kho IOL công suất cực đoan

Nghiên cứu hồi cứu trên 104 mắt cho thấy việc sử dụng IOL công suất cực đoan (định nghĩa là ngoài ±2 độ lệch chuẩn) có liên quan đến thời gian chờ đợi phẫu thuật dài hơn đáng kể (14,92 ngày đối với nhóm >30 D so với nhóm <10 D). Mặc dù thị lực cải thiện đáng kể (trung bình 1,18 logMAR), nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của chiến lược quản lý tồn kho dựa trên dữ liệu tại các cơ sở y tế để giảm thiểu sự chậm trễ trong phẫu thuật.

Sử dụng laser Nd:YAG trong đục thủy tinh thể chín muộn

Nghiên cứu tiến cứu trên 90 mắt đục thủy tinh thể chín muộn (intumescent cataract) sử dụng 1 mJ laser Nd:YAG để giải áp bao trước trước khi phẫu thuật. Kết quả cho thấy phương pháp này giúp tăng độ sâu tiền phòng và giảm độ lồi của bao trước, đặc biệt hiệu quả ở loại 2 và 3 theo phân loại của Tial et al., giúp ngăn ngừa dấu hiệu "Argentinian flag sign" (dấu hiệu cờ Argentina) mà không gây biến chứng tăng nhãn áp đáng kể.

Thiết kế dụng cụ phẫu thuật mới

Nghiên cứu đánh giá thiết kế mới của dụng cụ tách nhân (chopper) với góc gập 110° và góc bên 20°. Kết quả trên 385 ca phẫu thuật cho thấy thiết kế này giúp giảm tỷ lệ rách bao sau (từ 4,7% xuống 2,03% ở nhóm bác sĩ nội trú) và giảm thời gian phẫu thuật Phaco, hỗ trợ tốt cho cả bác sĩ mới bắt đầu và bác sĩ có kinh nghiệm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu tiêm steroidtài liệu không nêu
Liều triamcinolone dưới kết mạc4 mg
Tỷ lệ mất tế bào nội mô (SICS, đái tháo đường)11%
Tỷ lệ mất tế bào nội mô (Phaco, đái thâu đường)9,9%
Thời gian chờ đợi IOL >30 D14,92 ngày
Năng lượng laser Nd:YAG1 mJ
Bình luận: Các nghiên cứu trên cung cấp cái nhìn thực tiễn về việc tối ưu hóa quy trình phẫu thuật đục thủy tinh thể. Cần lưu ý rằng các nghiên cứu này chủ yếu là quan sát hoặc hồi cứu đơn trung tâm, do đó cần đối chiếu với các hướng dẫn lâm sàng (guideline) hiện hành khi áp dụng vào thực hành. Đặc biệt, việc sử dụng laser Nd:YAG giải áp bao trước cần kỹ năng kiểm soát năng lượng tốt để tránh tổn thương cấu trúc nội nhãn. Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
  • Cân nhắc sử dụng tiêm steroid dưới kết mạc để giảm gánh nặng nhỏ thuốc cho bệnh nhân khó tuân thủ.
  • Theo dõi sát mật độ tế bào nội mô ở bệnh nhân đái tháo đường trước và sau phẫu thuật.
  • Tối ưu hóa tồn kho IOL công suất cực đoan dựa trên dữ liệu phân bố công suất tại cơ sở.
  • Sử dụng laser Nd:YAG giải áp bao trước cho các trường hợp đục thủy tinh thể chín muộn để giảm nguy cơ rách bao.
  • Cân nhắc sử dụng các dụng cụ phẫu thuật có thiết kế công thái học (ergonomic) để hỗ trợ bác sĩ trong quá trình đào tạo.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 Poster Podium Presentation Cataract, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=A3gz0PvAjUg

Xem thêm