Kỹ thuật phẫu thuật cắt dịch kính từng bước và quản lý biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 IC8 về phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) cung cấp hướng dẫn chi tiết cho phẫu thuật viên ở trình độ trung cấp, tập trung vào các kỹ thuật cơ bản và cải tiến trong xử lý dịch kính, bóc màng và quản lý biến chứng. Phẫu thuật cắt dịch kính là một quy trình phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về hệ thống máy móc và giải phẫu nhãn cầu để đạt được kết quả tối ưu.

Kỹ thuật bóc tách dịch kính và bóc màng

Việc bóc tách dịch kính sau (Posterior Vitreous Detachment - PVD) là bước then chốt trong phẫu thuật dịch kính. Kỹ thuật bao gồm việc làm sạch môi trường trong suốt, xử lý dịch kính trung tâm, ngoại vi và bóc tách dịch kính sau. Để tránh tổn thương võng mạc khi bóc tách, có thể sử dụng chất lỏng perfluorocarbon (PFCL) để ổn định võng mạc. Đối với các trường hợp màng bám chặt, có thể sử dụng spatula hoặc kẹp (forceps) để bóc tách nhẹ nhàng. Trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường, màng thường bám rất chặt vào các điểm tăng sinh xơ mạch, đòi hỏi kỹ thuật bóc tách tỉ mỉ, đôi khi cần dùng visco để tạo mặt phẳng bóc tách.

Thiết lập máy và quản lý thông số kỹ thuật

Hiểu rõ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của máy cắt dịch kính là yếu tố sống còn để đảm bảo an toàn. Hệ thống máy hiện đại bao gồm giao diện điều khiển, hệ thống dịch lỏng trung tâm và các loại bơm (peristaltic hoặc ventury). Bơm peristaltic phù hợp cho người mới bắt đầu nhờ khả năng tạo áp lực âm chậm, trong khi bơm ventury phù hợp cho phẫu thuật viên chuyên nghiệp. Tốc độ cắt (cut rate) cần được điều chỉnh linh hoạt: tốc độ cao (lên đến 30,000 lần/phút) được ưu tiên khi thao tác gần võng mạc để tránh hút võng mạc vào cổng cắt, trong khi tốc độ thấp hơn phù hợp cho cắt dịch kính trung tâm.

Thông số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tốc độ cắt (cut rate)1,500 - 30,000 lần/phút
Kích thước cutter phổ biến25 gauge
Vị trí đặt cannula truyền dịchTemporal (thái dương)
Vị trí đặt cổng phẫu thuật3.5 - 4 mm từ rìa giác mạc

Quản lý biến chứng trong phẫu thuật dịch kính

Biến chứng là một phần không thể tránh khỏi trong phẫu thuật dịch kính. Các biến chứng thường gặp bao gồm đặt nhầm cannula truyền dịch vào khoang dưới võng mạc, xuất huyết trong phẫu thuật và kẹt dầu silicon vào tiền phòng. Việc kiểm tra kỹ vị trí cannula trước khi truyền dịch là bắt buộc. Đối với xuất huyết, có thể sử dụng đốt điện (diathermy) hoặc các maneuver như tăng áp lực nội nhãn. Trong trường hợp kẹt dầu silicon, cần tiêm visco để đẩy dầu về khoang dịch kính. Sự kiên nhẫn và đánh giá đúng khả năng của bản thân là chìa khóa để xử lý các tình huống bất ngờ.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ thiết bị (máy cắt dịch kính) như một "người bạn đời" để tối ưu hóa kết quả. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu định lượng về tỷ lệ biến chứng, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm chuyên gia.
  • Luôn kiểm tra vị trí cannula truyền dịch trước khi bắt đầu truyền dịch để tránh đặt nhầm vào khoang dưới võng mạc.
  • Điều chỉnh tốc độ cắt cao khi thao tác gần võng mạc để giảm nguy cơ hút và gây rách võng mạc do thầy thuốc (iatrogenic breaks).
  • Thực hiện đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm cả mắt đối diện và tình trạng toàn thân để lập kế hoạch phẫu thuật phù hợp.
  • Giữ bình tĩnh khi gặp biến chứng, đánh giá tình hình trước khi quyết định tiếp tục hay dừng phẫu thuật.
  • Sử dụng kỹ thuật bóc tách circumferentially (theo chu vi) để giảm thiểu lực kéo lên hoàng điểm.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor Proceedings, 2026, AIOC 2026 IC8 Step by Step Vitrectomy, YouTube, Video ID: sCq46eHanBs.

Xem thêm