Tiếp cận phù hoàng điểm do đái tháo đường liên quan trung tâm (DME)

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC2026, Dr. Anand Rajendran đã trình bày chiến lược quản lý phù hoàng điểm do đái tháo đường liên quan trung tâm (Centre Involving Diabetic Macular Edema - DME), nhấn mạnh vào việc hiểu rõ các cơ chế bệnh sinh phức tạp và tối ưu hóa lựa chọn điều trị dựa trên bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng. Tăng đường huyết là yếu tố khởi phát chính, kích hoạt các con đường sinh hóa tạo ra hàng loạt cytokine và chemokine, trong đó VEGF chỉ là một phần, giải thích tại sao DME khó điều trị hơn so với bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (PDR) hoặc thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD).

Tiến trình điều trị và các thế hệ thuốc

Lịch sử điều trị đã chuyển dịch từ laser quang đông (thập niên 80) sang kỷ nguyên steroid và hiện nay là anti-VEGF. Các thuốc được phân loại theo thế hệ: thế hệ một gồm bevacizumab và ranibizumab; thế hệ hai là aflibercept; thế hệ ba bao gồm brolucizumab và faricimab. Việc lựa chọn thuốc dựa trên các câu hỏi lâm sàng về hiệu quả, thời điểm bệnh nhân đến khám và khả năng đáp ứng khi điều trị thất bại.

Bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng

Thử nghiệm Protocol T cho thấy aflibercept và ranibizumab có hiệu quả cao hơn bevacizumab, đặc biệt ở bệnh nhân có thị lực ban đầu từ 6/12 trở xuống. Tuy nhiên, với thị lực 6/9-6/6, bevacizumab vẫn là lựa chọn khả thi. Các thử nghiệm RISE, RIDE và RESTORE chứng minh rằng việc trì hoãn điều trị anti-VEGF ở bệnh nhân DME mạn tính là không nên, và việc kết hợp laser không làm giảm đáng kể tần suất tái tiêm ranibizumab. Protocol I cho thấy chiến lược kết hợp ranibizumab trì hoãn (deferred) có hiệu quả tốt hơn so với laser đơn thuần hoặc tiêm triamcinolone (IVTA) kết hợp laser, đồng thời giảm gánh nặng điều trị về sau.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Hiệu quả Protocol TAflibercept và ranibizumab tốt hơn bevacizumab
Tỷ lệ không cần điều trị năm 3Lên đến 43% bệnh nhân
So sánh PRN và Treat-and-ExtendKhông có sự khác biệt đáng kể tại 1 và 2 năm (thử nghiệm RETAIN)
Hiệu quả Dexamethasone 0.7mgCải thiện thị lực đáng kể ở bệnh nhân đã điều trị thất bại với các phương pháp khác (thử nghiệm MEAD)

Chiến lược quản lý và các yếu tố giảm nhẹ

Khi tiếp cận bệnh nhân, cần đánh giá hồ sơ lâm sàng, hình ảnh đáy mắt, OCT, FA và tình trạng mắt đối diện. Các yếu tố giảm nhẹ (mitigating factors) bao gồm: thoái hóa sắc tố võng mạc (RP), teo hoàng điểm, xơ hóa dưới võng mạc, thiếu máu hoàng điểm, thị lực ≤ 3/60, mất tính toàn vẹn lớp IS/OS, các dấu hiệu mạn tính (Outer Retinal Tubulations - ORT), và các yếu tố phẫu thuật như màng trước võng mạc hoặc co kéo dịch kính hoàng điểm (Vitreomacular Traction - VMT). Nếu các yếu tố này hiện diện, có thể cân nhắc giảm bớt sự quyết liệt trong điều trị.

Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa điều trị dựa trên các dấu hiệu hình thái học trên OCT. Cần lưu ý rằng việc sử dụng steroid (như Ozurdex) cần thận trọng ở bệnh nhân chưa phẫu thuật lấy thủy tinh thể do nguy cơ tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể.

Vai trò của Steroid và các lựa chọn thay thế

Steroid là lựa chọn hữu ích ở bệnh nhân giả phẫu (pseudophakic) hoặc mắt đã phẫu thuật cắt dịch kính. Các đốm tăng phản xạ (Hyperreflective Dots - HRD) trên OCT là dấu hiệu của viêm (mảnh vụn tế bào vi thần kinh đệm/Müller), gợi ý khả năng đáp ứng tốt hơn với steroid. Tuy nhiên, cần tránh anti-VEGF ở bệnh nhân có tăng sinh xơ mạch máu mạnh vì nguy cơ gây co kéo và bong võng mạc kết hợp.

  • Không trì hoãn điều trị anti-VEGF ngay cả ở bệnh nhân DME mạn tính.
  • Sử dụng các dấu hiệu hình thái học (HRD, ORT) để hướng dẫn lựa chọn giữa anti-VEGF và steroid.
  • Ưu tiên steroid cho bệnh nhân giả phẫu hoặc đã cắt dịch kính.
  • Tránh anti-VEGF ở mắt có tăng sinh xơ mạch máu tiến triển để ngăn ngừa bong võng mạc.
  • Cá thể hóa phác đồ theo dõi dựa trên sự ổn định của thị lực và OCT.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Anand Rajendran, 2026, My Approach to Centre Involving Dme, AIOC2026 - IC560, aioseditorproceedings, Video ID: 7omWpcLmIec.

Xem thêm