Tại hội thảo AIOC2026 - IC24, Dr. Rajesh Sinha đã trình bày các chiến lược xử trí lệch thủy tinh thể nhân tạo (IOL) trong những tình huống lâm sàng phức tạp, nơi trục thị giác và trục quang học của IOL không trùng khớp, dẫn đến giảm thị lực và các biến chứng như tăng nhãn áp (glaucoma) hoặc biến chứng giác mạc. Mục tiêu cốt lõi là tái định tâm IOL với sự can thiệp tối thiểu, chỉ chuyển sang các thủ thuật phức tạp hơn khi các phương pháp đơn giản không đạt hiệu quả.
Xử trí lệch IOL bằng thao tác tối thiểu
Đối với các trường hợp IOL bị lệch, bước đầu tiên là đánh giá khả năng xoay hoặc tái định tâm IOL bằng thao tác đơn giản. Trong một ca lâm sàng sử dụng IOL PMMA (Polymethyl methacrylate) cũ với tổn thương bao, tác giả thực hiện thử nghiệm xoay (dialing) IOL. Thủ thuật này chỉ mất khoảng 2 phút, nếu các haptic nằm trên hỗ trợ bao (capsular support) thì IOL sẽ duy trì vị trí ổn định. Lưu ý quan trọng là phải loại bỏ hoàn toàn chất nhầy (viscoelastic) sau khi xoay, vì chất nhầy còn sót lại là nguyên nhân gây xoay IOL và dẫn đến lệch trở lại. Trong trường hợp bao xơ, có thể thực hiện kẹp quang học (optic capture) vào khe hở bao để cố định IOL, tuy nhiên cần thận trọng vì nguy cơ rách bao.
Xử trí lệch IOL do chấn thương và thiếu hụt dây chằng
Đối với tình trạng lệch IOL do chấn thương gây đứt dây chằng (zonal dehiscence), đây thường là tổn thương một lần, không phải bệnh lý dây chằng tiến triển (progressive zonulopathy). Nếu tổn thương khu trú, việc đặt vòng nội bao (endocapsular ring) có thể giữ IOL ở vị trí trung tâm. Tác giả nhấn mạnh cần đánh giá mức độ xơ hóa bao; nếu bao không xơ hóa ở ngoại vi, vòng nội bao sẽ đẩy bao ra sau và giữ IOL ổn định. Khi độ lệch quá lớn hoặc bao xơ hóa nặng không thể đặt vòng, cần cố định haptic bằng kỹ thuật khâu lasso (lasso suture) với chỉ 9-0 Prolene, tạo rãnh cách rìa giác mạc (limbus) 2 mm. Nếu có dịch kính trong tiền phòng, bắt buộc phải thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) để tránh kéo căng dịch kính.
Kỹ thuật cố định IOL và kết hợp DSAEK
Trong các ca phức tạp, IOL có thể được xử trí bằng kỹ thuật Glued IOL hoặc cố định haptic trong củng mạc. Đối với IOL bị lệch gây mất bù nội mô, tác giả kết hợp Glued IOL với phẫu thuật DSAEK (Descemet Stripping Automated Endothelial Keratoplasty). Nghiên cứu so sánh giữa kỹ thuật hai thì và một thì cho thấy kỹ thuật hai thì có kết quả tốt hơn, giảm thiểu nguy cơ phải bơm lại khí (re-bubbling). Để giảm nguy cơ bong mảnh ghép DSAEK do hạ nhãn áp (hypotony), tác giả áp dụng kỹ thuật tiêm dịch BSS qua pars plana vào giữa dịch kính ở cuối thủ thuật để đẩy khí ra trước và duy trì nhãn áp. Kinh nghiệm trên 14 mắt cho thấy không có trường hợp nào cần bơm lại khí.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Thời gian thực hiện xoay IOL | 2 phút |
| Vị trí tạo rãnh khâu haptic | 2 mm từ limbus |
| Loại chỉ khâu haptic | 9-0 Prolene |
| Cỡ mẫu nghiên cứu so sánh DSAEK | 14 mắt |
| Kích thước mảnh ghép DSAEK | 7.5 mm đến 8 mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC2026, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng IOL có haptic PVDF (Polyvinylidene fluoride) thay vì PMMA khi thực hiện kỹ thuật Yamane để tạo flange tốt hơn, tránh gãy haptic. Hạn chế của các kỹ thuật này là đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và kinh nghiệm xử trí biến chứng dịch kính.
- Luôn loại bỏ sạch chất nhầy sau khi xoay IOL để tránh lệch thứ phát.
- Thực hiện cắt dịch kính ngay khi dịch kính xuất hiện trong tiền phòng để tránh kéo căng.
- Ưu tiên kỹ thuật hai thì cho các ca kết hợp IOL và DSAEK để giảm nguy cơ bong mảnh ghép.
- Sử dụng tiêm dịch qua pars plana để duy trì nhãn áp và định vị khí trong phẫu thuật ghép giác mạc nội mô.
- Chọn kích thước mảnh ghép DSAEK dựa trên đường kính trắng-trắng và tình trạng viêm của mống mắt.
Tài liệu tham khảo:
Dr. Rajesh Sinha, 2026, IOL Dislocation & Subluxations, AIOC2026 - IC24, Video ID: SmwrRY6IdgU.