Hội thảo AIOC 2026 IC96 đã trình bày các chiến lược toàn diện về cố định thủy tinh thể nhân tạo (IOL) thứ phát cho các trường hợp phẫu thuật đục thủy tinh thể phức tạp, nơi IOL không được đặt đúng vị trí. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào đánh giá tiền phẫu kỹ lưỡng, bao gồm kiểm tra thị lực, đánh giá cấu trúc tiền phòng, tình trạng xơ hóa củng mạc/kết mạc và đánh giá kỹ lưỡng phân đoạn hậu phòng.
Quy trình tiếp cận thuật toán trong lựa chọn IOL thứ phát
Quy trình bắt đầu bằng việc đánh giá sự hiện diện của bờ rãnh (recess margin). Nếu có bờ rãnh, việc đặt IOL ba mảnh (three-piece IOL) vào rãnh (sulcus) là kỹ thuật đơn giản nhất, tránh thao tác quá mức và mang lại kết quả chức năng tốt. Trong trường hợp không có bờ rãnh, cần đánh giá cấu trúc mống mắt, độ sâu tiền phòng và số lượng tế bào nội mô giác mạc. Nếu các cấu trúc này không đủ điều kiện, cần xem xét các yếu tố xơ hóa củng mạc/kết mạc trước đó để quyết định khả năng thực hiện vạt củng mạc (scleral flaps). Đối với các trường hợp có xơ hóa, có thể thực hiện kỹ thuật tạo túi củng mạc (scleral pockets) trực tiếp hoặc kỹ thuật Yamane (tạo mặt bích - flanges). Trong trường hợp có dính mống mắt ngoại vi (peripheral anterior synechiae), việc đặt IOL ba mảnh có thể giúp vượt qua các vị trí dính này.
Kỹ thuật cố định củng mạc không khâu (Nonsutured Scleral Fixation)
Kỹ thuật X-nit và các biến thể không khâu được ưu tiên để giảm thiểu tình trạng viêm màng bồ đào do chỉ khâu gây cọ xát thể mi. Các ưu điểm bao gồm thời gian phẫu thuật ngắn hơn, độ ổn định tâm IOL tốt hơn và giảm loạn thị liên quan đến IOL. Kỹ thuật X-nit yêu cầu cắt dịch kính hoàn toàn (complete vitrectomy) với gây bong dịch kính sau (PVD induction). Việc sử dụng kim 26G để luồn haptic giúp cố định IOL an toàn mà không cần chỉ khâu. Đối với các trường hợp phẫu thuật SICS (Small Incision Cataract Surgery) hoặc ECC (Extracapsular Cataract Extraction), việc tạo đường hầm củng mạc (scleral tunnel) là bước quan trọng để đảm bảo độ ổn định của IOL.
Lựa chọn thay thế: Iris Claw và AC IOL
Iris claw IOL và IOL tiền phòng (AC IOL) vẫn là các lựa chọn quan trọng khi không có hỗ trợ bao. Iris claw IOL có thể được đặt ở vị trí trước mống mắt (anti-pupillary) hoặc sau mống mắt (retro-pupillary). Việc cố định retro-pupillary mang lại vị trí giải phẫu sinh lý hơn, tiền phòng sâu hơn và giảm nguy cơ mất tế bào nội mô. Các chỉ định chống chỉ định bao gồm loạn dưỡng nội mô giác mạc, tổn thương góc tiền phòng hoặc thiếu hỗ trợ mống mắt đầy đủ. Cần đảm bảo ít nhất 270 độ mô mống mắt và độ sâu tiền phòng tối thiểu 3 mm để thực hiện an toàn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu (X-nit) | 1000 mắt |
| Độ sâu tiền phòng tối thiểu (Iris claw) | 3 mm |
| Góc mống mắt cần thiết (Iris claw) | 270 độ |
| Kích thước kim luồn haptic | 26 gauge |
| Thời gian theo dõi (X-nit) | tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC96; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật cố định IOL không khâu (scleral fixation) đang trở thành xu hướng chủ đạo nhờ giảm biến chứng viêm và loạn thị. Tuy nhiên, kỹ thuật này đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm về cắt dịch kính (vitrectomy) để tránh các biến chứng như bong võng mạc (RD). Việc lựa chọn giữa kỹ thuật Yamane, X-nit hay Iris claw cần cá thể hóa dựa trên tình trạng nhãn cầu và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
- Luôn thực hiện cắt dịch kính hoàn toàn trong các ca phẫu thuật cố định IOL thứ phát để giảm nguy cơ bong võng mạc.
- Ưu tiên kỹ thuật không khâu để giảm thiểu viêm màng bồ đào và các biến chứng liên quan đến chỉ khâu.
- Đánh giá kỹ lưỡng tình trạng nội mô giác mạc và cấu trúc góc tiền phòng trước khi quyết định đặt AC IOL.
- Sử dụng kim 26G để tạo đường hầm củng mạc giúp cố định haptic ổn định và tiết kiệm chi phí.
- Cá thể hóa lựa chọn IOL dựa trên tình trạng hỗ trợ bao và cấu trúc mống mắt của từng bệnh nhân.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Mastering Secondary IOL Fixation Algorithm to Technique in Complex Aphakia, AIOC 2026 IC96, 01:06:33.