Hội thảo AIOC 2026 IC62 đã cung cấp cái nhìn toàn diện về Retinoblastoma (u nguyên bào võng mạc), khối u ác tính nội nhãn nguyên phát phổ biến nhất ở trẻ em. Việc chẩn đoán sớm đóng vai trò then chốt trong việc cứu sống bệnh nhân và bảo tồn thị lực, với tỷ lệ sống sót được ghi nhận đạt hơn 95% tại các nước phát triển, khoảng 92% tại Ấn Độ và khoảng 80% trong một nhóm nghiên cứu gồm hơn 1.000 bệnh nhân.
Di truyền học và sàng lọc
U nguyên bào võng mạc gây ra bởi sự thay đổi đặc hiệu trên gen RB1, đòi hỏi sự bất hoạt của cả hai alen để khởi phát bệnh. Khoảng 40% trường hợp là di truyền và 60% không di truyền. Xét nghiệm di truyền giúp giảm bớt sự không chắc chắn cho gia đình, loại bỏ các xét nghiệm sàng lọc không cần thiết nếu kết quả âm tính, và hướng dẫn theo dõi để phòng ngừa mất thị lực và tử vong. Chiến lược sàng lọc hiệu quả bao gồm phân tích mẫu máu (yêu cầu 2 ml) cho bệnh nhân, anh chị em và cha mẹ. Các kỹ thuật bao gồm giải trình tự Sanger cho đột biến điểm, MLPA cho mất đoạn/lặp đoạn và MSMLPA cho quá trình methyl hóa promoter. Độ nhạy của xét nghiệm đạt 95% đối với đột biến soma và 90% đối với đột biến dòng mầm.
Chẩn đoán lâm sàng và hình ảnh
Các dấu hiệu lâm sàng phổ biến bao gồm leukocoria (đồng tử trắng), lác (strabismus), xuất huyết tiền phòng (hyphema) và mắt đỏ. Chẩn đoán cần thực hiện khám dưới gây mê (EUA) để đánh giá toàn diện, bao gồm đo đường kính giác mạc, nhãn áp, soi đáy mắt và siêu âm. Siêu âm là công cụ chẩn đoán đầu tay, có khả năng phát hiện khối u nhỏ tới 2 mm và các nốt vôi hóa. Mặc dù CT scan từng được sử dụng, hiện nay MRI (cộng hưởng từ) là phương pháp lựa chọn để đánh giá sự lan rộng nội nhãn và ngoại nhãn, đặc biệt là xâm lấn thần kinh thị giác với độ nhạy 60% và độ đặc hiệu 95-100%.
Chiến lược điều trị
Điều trị đã tiến hóa từ xạ trị chiếu ngoài (EBRT) sang hóa trị liệu hệ thống (chemoreduction) nhằm giảm kích thước khối u, tạo điều kiện cho các liệu pháp tại chỗ. Hóa trị liệu nội nhãn (IVC) là phương pháp chủ đạo, thường sử dụng phác đồ gồm vincristine, etoposide và carboplatin với 6 chu kỳ. Đối với các trường hợp tái phát hoặc khối u kháng trị, hóa trị liệu động mạch (IAC) được ưu tiên, đặc biệt là kỹ thuật siêu chọn lọc. Các liệu pháp tại chỗ bao gồm liệu pháp lạnh (cryotherapy), laser (transpupillary thermoplasty) và hóa trị liệu nội nhãn (intravitreal chemotherapy). Phẫu thuật khoét bỏ nhãn cầu (enucleation) được coi là phương án cuối cùng khi khối u xâm lấn nặng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ sống sót (thế giới) | > 95% |
| Tỷ lệ sống sót (Ấn Độ) | ~ 92% |
| Tỷ lệ sống sót (nhóm nghiên cứu) | ~ 80% |
| Tỷ lệ sống sót (Châu Phi) | ~ 20% |
| Độ nhạy xét nghiệm di truyền (soma) | 95% |
| Độ nhạy xét nghiệm di truyền (dòng mầm) | 90% |
| Độ nhạy MRI (thần kinh thị giác) | 60% |
| Độ đặc hiệu MRI (thần kinh thị giác) | 95-100% |
| Tỷ lệ bảo tồn nhãn cầu (IAC) | 82% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC62; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh sự chuyển dịch từ ưu tiên cứu sống sang bảo tồn thị lực và chất lượng cuộc sống. Hạn chế của dữ liệu là dựa trên báo cáo kinh nghiệm đơn trung tâm, cần thận trọng khi ngoại suy cho các quần thể khác.
- Ưu tiên chẩn đoán sớm thông qua sàng lọc phản xạ đỏ ở trẻ em.
- Sử dụng MRI thay thế CT scan để giảm nguy cơ bức xạ cho trẻ em.
- Tư vấn di truyền cho gia đình là bắt buộc để quản lý nguy cơ cho thế hệ sau.
- Hóa trị liệu hệ thống vẫn là nền tảng, kết hợp liệu pháp tại chỗ để tối ưu hóa bảo tồn nhãn cầu.
- Cần hệ thống theo dõi lâu dài để phát hiện tái phát và các khối u thứ phát.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, Retinoblastoma 360° From Diagnosis to Innovations in Globe Salvage and Survivors, AIOC 2026 IC62, Video ID: 0Pi2B78dXkw.