Hội thảo AIOC 2026 IC249 đã thảo luận về các khía cạnh ít được biết đến của cận thị bệnh lý, một tình trạng thách thức trong điều trị với dự báo gần 50% dân số thế giới sẽ bị cận thị và 10% bị cận thị nặng. Các chuyên gia đã tập trung vào ba thực thể chính: Dome-shaped maculopathy (DSM), Focal choroidal excavation (FCE) và pachychoroid phenotype, cùng với các bệnh lý võng mạc di truyền liên quan đến cận thị.
Dome-shaped maculopathy (DSM)
DSM là một tình trạng tương đối mới, được Gosha mô tả lần đầu vào năm 2008 với tỷ lệ lưu hành từ 10-20% ở bệnh nhân cận thị nặng. Đặc điểm cấu trúc là sự lồi vào trong của biểu mô sắc tố võng mạc (RPE) hơn 50 micron trên cả mặt cắt ngang và dọc. DSM thường không được phát hiện trên khám đáy mắt thông thường hoặc siêu âm, do đó bắt buộc phải sử dụng OCT để chẩn đoán. Các biến chứng thị lực bao gồm thay đổi RPE, bong võng mạc thanh dịch (subretinal fluid) và tân mạch hắc mạc (CNV). Các nghiên cứu chỉ ra rằng 77% trường hợp DSM được phát hiện qua quét dọc (vertical scans), trong khi quét ngang ít hiệu quả hơn.
Focal choroidal excavation (FCE)
FCE được J. Paul mô tả lần đầu vào năm 2006, đặc trưng bởi sự lõm bất thường của hắc mạc mà không có staphyloma sau. Tình trạng này xảy ra ở thập kỷ thứ 4 hoặc 5 của cuộc đời, không có sự khác biệt về giới tính. Khoảng 2-8% mắt có FCE kèm theo Central serous chorioretinopathy (CSC) hoặc Polypoidal choroidal vasculopathy (PCV). FCE được chia thành hai loại: loại conforming (thích ứng) với các tế bào thụ cảm ánh sáng bám vào RPE và loại non-conforming (không thích ứng) với sự tách rời của các đầu tế bào thụ cảm ánh sáng khỏi RPE, tạo ra không gian tăng phản xạ kèm dịch.
Bệnh lý võng mạc di truyền và cận thị
Cận thị nặng có thể là dấu hiệu của các hội chứng di truyền. Cần nghi ngờ và thực hiện xét nghiệm di truyền khi bệnh nhân có cận thị khởi phát sớm (trước 5 tuổi), chiều dài trục nhãn cầu từ 26mm trở lên, hoặc có sự rối loạn chức năng thị giác không tương xứng với mức độ cận thị. Các hội chứng như Stickler syndrome hoặc Congenital stationary night blindness (CSNB) thường bị bỏ sót. Việc chẩn đoán chính xác thông qua xét nghiệm di truyền giúp quản lý bệnh nhân tốt hơn, đặc biệt là trong việc dự phòng bong võng mạc.
Đa phương thức chẩn đoán hình ảnh
Imaging đa phương thức (multimodal imaging) đóng vai trò then chốt trong việc đánh giá cận thị bệnh lý. Chụp ảnh đáy mắt góc rộng (ultra-wide field imaging) giúp phát hiện các tổn thương ngoại vi mà 69-85% trường hợp có thể bị bỏ sót trên khám thông thường. OCT và OCTA (Optical coherence tomography angiography) hỗ trợ đắc lực trong việc theo dõi CNV, lacquer cracks và các thay đổi cấu trúc hắc võng mạc. ICG (Indocyanine green angiography) đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá các tĩnh mạch xoáy (vortex veins) và các bất thường mạch máu hắc mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ lưu hành DSM | 10-20% ở bệnh nhân cận thị nặng |
| Tỷ lệ phát hiện DSM qua quét dọc | 77% |
| Tỷ lệ phát hiện DSM qua quét ngang | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ FCE kèm CSC hoặc PCV | 2-8% |
| Tỷ lệ bệnh nhân cận thị có bất thường mạch máu ngoại vi | 83% |
| Tỷ lệ closure rate sau phẫu thuật kết hợp | 95-90% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC249; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các thực thể như DSM và FCE đòi hỏi kỹ năng đọc OCT chuyên sâu. Việc sử dụng anti-VEGF trong cận thị bệnh lý cần cá thể hóa dựa trên hoạt tính mạch máu thay vì tiêm định kỳ như trong AMD.
- Luôn thực hiện quét OCT cả chiều dọc và chiều ngang để không bỏ sót DSM.
- Nghi ngờ hội chứng di truyền nếu cận thị khởi phát sớm, chiều dài trục >26mm hoặc thị lực không cải thiện tương xứng với độ cận.
- Sử dụng imaging đa phương thức để đánh giá các tổn thương ngoại vi trong cận thị nặng.
- Cân nhắc phẫu thuật macular buckle cho các trường hợp cận thị nặng có bong võng mạc hoặc thay đổi cấu trúc hắc võng mạc tiến triển.
- Theo dõi sát các bệnh nhân có tiền sử ROP vì nguy cơ bong võng mạc cao ngay cả khi đã trưởng thành.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, 2026, IC249 Pathological Myopia The less known Secrets and Enigmas, AIOS Editor Proceedings, Video ID: GLzWRUOwRx8.