Chiến lược quản lý hội chứng co rút Duane (DRS): Hướng dẫn lâm sàng từ AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Hội chứng co rút Duane (Duane's retraction syndrome - DRS) là một rối loạn phân bố thần kinh sọ bẩm sinh (congenital cranial disinnervation syndrome), chiếm khoảng 1 đến 4% các trường hợp lác. Tại hội thảo AIOC 2026, chủ đề quản lý DRS đã được thảo luận chi tiết, nhấn mạnh vào việc đánh giá cơ chế bệnh sinh và các kỹ thuật phẫu thuật cá thể hóa.

Cơ chế bệnh sinh và chẩn đoán

Cơ chế được chấp nhận rộng rãi nhất của DRS là sự bất thường về phân bố thần kinh, cụ thể là sự thiếu hụt thần kinh sọ số VI dẫn đến suy giảm phân bố thần kinh cho cơ trực ngoài (lateral rectus), kết hợp với sự phân bố thần kinh nghịch lý từ thần kinh số III. Ngoài ra, các bất thường phân bố thần kinh của cơ trực trong (medial rectus) và những thay đổi cơ học trong cơ dẫn đến tình trạng xơ hóa và co thắt cũng đóng vai trò quan trọng. Đặc điểm lâm sàng điển hình bao gồm hạn chế vận động ngang, thu hẹp khe mi và hiện tượng liếc lên hoặc liếc xuống khi khép mắt (adduction). Một dấu hiệu nhận biết quan trọng là "dấu hiệu hạt bí ngô" (pumpkin seed sign) và sự co rút nhãn cầu do đồng co thắt (co-contraction) của cả cơ trực ngoài và cơ trực trong.

Kỹ thuật thăm khám lâm sàng

Việc đánh giá sự phân bố thần kinh bất thường cho cơ trực ngoài là ưu tiên hàng đầu. Mặc dù điện cơ đồ (EMG) là tiêu chuẩn vàng, nhưng trên lâm sàng, việc đánh giá sự co rút nhãn cầu và hiện tượng liếc lên/xuống cung cấp thông tin hữu ích. Nghiệm pháp cưỡng bức (forced duction test - FDT) của Ramiro là công cụ quan trọng để đánh giá sự phân bố thần kinh bất thường cho cơ trực ngoài khi khép mắt. Nếu cảm thấy lực cản (tuck) trong FDT, điều đó xác nhận sự phân bố thần kinh bất thường. Khi đo góc lác, cần kiểm soát mắt cố định để đảm bảo độ chính xác.

Chiến lược phẫu thuật cho Eso-DRS và Exo-DRS

Trong Eso-DRS, cơ trực ngoài có hoạt động tối thiểu khi dạng mắt và có hoạt động bất thường khi khép mắt. Phẫu thuật cần thực hiện lùi cơ trực trong tối thiểu để giải phóng sự co thắt, tránh gây ra tình trạng thiếu hụt khép mắt và song thị ở hướng nhìn đối bên. Đối với Exo-DRS, cần đánh giá mức độ đồng co thắt và hoạt động của cơ trực ngoài. Nếu có hiện tượng co rút kèm theo, các kỹ thuật như chẻ cơ trực ngoài (Y split of LR), lùi cơ trực ngoài quá mức (supramaximal recession) hoặc cố định cơ trực ngoài vào màng xương (periosteal fixation) có thể được chỉ định. Đối với các trường hợp lác thẳng (ortho DRS), mục tiêu là không làm ảnh hưởng đến sự song song ở vị trí nguyên phát, thường thực hiện lùi cơ trực trong và trực ngoài có điều chỉnh.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc DRS1 đến 4% các trường hợp lác
Kỹ thuật phẫu thuật SRTSử dụng chỉ 6-0 Vicryl và 5-0 Ethibond
Lùi cơ trực trong (Eso-DRS)Tối đa 3 đến 3.5 mm
Chẻ cơ trực ngoài (Y split)Khoảng 20 mm
Lùi cơ trực trong (Ca lâm sàng)6 mm (mắt phải) và 4 mm (mắt trái)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như Y-split hay cố định màng xương là những can thiệp chuyên sâu, đòi hỏi kinh nghiệm phẫu thuật viên để tránh biến chứng lệch trục nhãn cầu. Cần lưu ý rằng việc quản lý DRS không chỉ là phẫu thuật mà còn phải kiểm soát các thành phần điều tiết, đặc biệt ở bệnh nhân viễn thị.
  • Luôn lập kế hoạch phẫu thuật dựa trên biểu hiện lâm sàng cá thể hóa của từng bệnh nhân.
  • Ưu tiên lùi cơ trực trong tối thiểu trong Eso-DRS để giải phóng sự co thắt cơ.
  • Tránh thực hiện các thủ thuật cắt ngắn cơ (resections) vì có thể làm tăng tình trạng đồng co thắt.
  • Đánh giá kỹ thành phần điều tiết ở bệnh nhân Eso-DRS, đặc biệt nếu có kèm viễn thị.
  • Cân nhắc phẫu thuật lùi cơ trực trong ở mắt đối diện nếu độ lác lớn.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Shubhangi Bhave, 2026, Tips and Tricks in Drs Management, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: qSsF75AsKKk.

Xem thêm