Can thiệp sớm và phục hồi chức năng thị giác cho trẻ suy giảm thị lực não bộ (CVI)

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, Dr. Ms. Amrita Sharma đã trình bày về các chiến lược can thiệp sớm và phục hồi chức năng nhằm tối đa hóa sự phát triển thị giác ở trẻ em mắc suy giảm thị lực não bộ (Cerebral Visual Impairment - CVI). Việc can thiệp sớm đóng vai trò then chốt do não bộ trẻ phát triển rất nhanh trong những năm đầu đời, đây là thời điểm tối ưu để thực hiện các liệu pháp hỗ trợ giúp trẻ học cách quan sát vật thể và theo dõi chuyển động, từ đó xây dựng sự độc lập và sẵn sàng cho môi trường học đường.

Hệ thống đánh giá và phân giai đoạn CVI

Để đánh giá hành vi thị giác của trẻ, một hệ thống thang điểm từ 0 đến 10 được áp dụng. Dựa trên kết quả này, quá trình can thiệp được chia thành ba giai đoạn chính. Giai đoạn một (điểm 0-3) tập trung vào việc xây dựng phản ứng thị giác cơ bản. Giai đoạn hai (điểm 3-7) hướng tới việc giúp trẻ sử dụng thị giác cho các nhiệm vụ hàng ngày. Giai đoạn ba (điểm 7-10) tập trung vào việc ứng dụng thị giác cho mục đích học tập tại trường và các công việc liên quan. Việc phân loại này giúp lập kế hoạch trị liệu phù hợp cho từng trẻ.

Chiến lược trị liệu theo giai đoạn

Trong giai đoạn một, mục tiêu chính là xây dựng phản ứng thị giác. Trẻ CVI thường có ưu tiên về màu sắc mạnh, chủ yếu là màu đỏ và vàng, do đó các màu sắc tươi sáng được sử dụng để bắt đầu trị liệu. Môi trường trị liệu cần được kiểm soát trong phòng tối, không có vật dụng gây nhiễu (clutter-free) và không có tiếng ồn để trẻ tập trung vào vật thể. Phương pháp "tạm dừng - di chuyển - tạm dừng" (pause-move-pause method) được áp dụng vì trẻ CVI thường cần thời gian để xử lý hình ảnh. Các hoạt động khác bao gồm nhìn đèn (light gazing) để tăng thời gian tập trung vào một điểm và các hoạt động dựa trên chuyển động để thu hút sự chú ý của trẻ.

Kỹ thuật hỗ trợ và tương tác

Giai đoạn hai tập trung vào các hoạt động nhìn và chạm, giúp trẻ kết nối thị giác với vận động tay. Các kỹ thuật quan trọng bao gồm "tay dưới tay" (hand under hand) để xây dựng sự tin tưởng và cho phép trẻ lựa chọn, và "tay trên tay" (hand over hand) để hướng dẫn trẻ thực hiện chuyển động, giúp trẻ cảm thấy an toàn khi học cách sử dụng thị giác kết hợp với tay. Ngoài ra, tương tác mặt đối mặt (face-to-face interaction) và các hoạt động theo dõi thị giác (visual tracking) bằng vật thể sáng hoặc đèn được sử dụng để cải thiện sự phối hợp và tập trung. Các hoạt động nhận diện vật thể thực và khớp hình ảnh cũng được giới thiệu trong giai đoạn này.

Phát triển kỹ năng học tập và tích hợp thị giác - vận động

Giai đoạn ba tập trung vào việc sử dụng thị giác cho các hoạt động học tập và sinh hoạt hàng ngày như mặc quần áo, ăn uống và làm việc trong lớp. Các hoạt động bao gồm nhận diện và phân loại màu sắc, quét thị giác (visual scanning) trên bảng tính, và các nhiệm vụ phức tạp hơn như khớp hình và giải quyết các mẫu hình. Kỹ năng tích hợp thị giác - vận động (Visual motor integration) được rèn luyện thông qua các hoạt động như phân loại hạt và xếp khối, giúp cải thiện sự phối hợp mắt - tay và nhận thức về khái niệm lớn - nhỏ. Quá trình kích thích thị giác diễn ra dần dần từ phòng tối, phòng bán sáng, phòng sáng bình thường đến môi trường tự nhiên tùy theo sự tiến bộ của trẻ.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Thang điểm đánh giá CVI0 đến 10 điểm
Giai đoạn 1 (xây dựng phản ứng)0 đến 3 điểm
Giai đoạn 2 (nhiệm vụ hàng ngày)3 đến 7 điểm
Giai đoạn 3 (học tập tại trường)7 đến 10 điểm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chiến lược can thiệp được trình bày tập trung vào việc tối ưu hóa môi trường và phương pháp tiếp cận đa giác quan. Cần lưu ý rằng đây là các báo cáo ca lâm sàng thành công, việc áp dụng cần cá thể hóa dựa trên mức độ suy giảm thị lực và khả năng nhận thức của từng trẻ. Hạn chế của tài liệu là thiếu các dữ liệu định lượng về hiệu quả dài hạn hoặc so sánh với nhóm chứng.
  • Ưu tiên sử dụng màu sắc mạnh (đỏ, vàng) để thu hút sự chú ý thị giác ban đầu.
  • Áp dụng phương pháp "tạm dừng - di chuyển - tạm dừng" để trẻ có thời gian xử lý hình ảnh.
  • Sử dụng kỹ thuật "tay dưới tay" để xây dựng sự tin tưởng và "tay trên tay" để hướng dẫn vận động.
  • Kiểm soát môi trường trị liệu (phòng tối, không gây nhiễu) để tối đa hóa khả năng tập trung.
  • Cá thể hóa lộ trình can thiệp dựa trên sự tiến bộ của trẻ qua các giai đoạn từ cơ bản đến phức tạp.

Tài liệu tham khảo:

Amrita Sharma, 2026, Early Intervention and Rehabilitative Support Therapy for Maximizing Visual Development in CVI, AIOC 2026 IC61, https://www.youtube.com/watch?v=AptDPnww7DY

Xem thêm