Hội thảo AIOC 2026 IC73 đã thảo luận về các kỹ thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) thứ phát trong trường hợp thiếu hỗ trợ bao sau, tập trung vào việc giảm thiểu chấn thương và tối ưu hóa hiệu quả phẫu thuật. Các lựa chọn bao gồm IOL cố định mống mắt (iris claw lens), IOL cố định củng mạc (scleral fixated IOL - SFI) có khâu và không khâu, với mục tiêu đạt được kết quả thị giác tối ưu trong khi giảm thiểu các biến chứng liên quan đến phẫu thuật.
Lựa chọn IOL thứ phát và chỉ định lâm sàng
Việc lựa chọn IOL phụ thuộc vào tình trạng giải phẫu nhãn cầu, tuổi bệnh nhân và kinh nghiệm của phẫu thuật viên. IOL cố định mống mắt (iris claw lens) là giải pháp cho các vấn đề về kích thước tiền phòng (AC) thường gặp ở IOL tiền phòng (ACIL). IOL quá lớn có thể gây chèn ép chân mống mắt dẫn đến hình thành synechiae và tăng nhãn áp (IOP), trong khi IOL quá nhỏ có thể xoay, lệch tâm hoặc gây tổn thương nội mô giác mạc. IOL cố định mống mắt đặt sau mống mắt (retropupillary iris claw) được ưu tiên hơn ACIL do ít biến chứng hậu phẫu, đường cong học tập ngắn hơn và vị trí sinh lý hơn. Chỉ định bao gồm bệnh nhân thiếu hỗ trợ bao sau hoặc dây chằng nhưng còn hỗ trợ mống mắt đầy đủ. Chống chỉ định bao gồm aniridia, teo mống mắt lan tỏa hoặc viêm màng bồ đào tiến triển.
Kỹ thuật SFI không khâu và các lưu ý thực hành
Kỹ thuật SFI không khâu (sutureless SFI) giúp tránh các biến chứng liên quan đến chỉ khâu như đứt chỉ, lộ haptic hoặc viêm nội nhãn. Kỹ thuật này bao gồm việc externalize haptic của IOL 3 mảnh qua củng mạc bằng kim 25-27 gauge hoặc kim thành mỏng 30 gauge, sau đó tạo flange ở đầu haptic bằng nhiệt độ thấp để cố định trong củng mạc. Các bước quan trọng bao gồm đánh dấu vị trí 180 độ đối diện nhau, tạo đường hầm củng mạc hoặc vạt củng mạc, và đảm bảo vị trí IOL trung tâm. Việc sử dụng kim 26 gauge để luồn haptic giúp giảm thiểu chấn thương. Một mẹo nhỏ là bơm BSS vào kim trước khi luồn để tránh bọt khí gây cản trở tầm nhìn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu (ca lâm sàng) | 30 bệnh nhân (đối với CMT flex) |
| Tỷ lệ lệch tâm/dislocation | 0-10% (theo các nghiên cứu được báo cáo) |
| Thị lực hậu phẫu | 6/60 đến 6/9 (tùy tình trạng võng mạc) |
| Biến chứng phù giác mạc | 4 bệnh nhân (mild) |
| Biến chứng tăng nhãn áp | 1 bệnh nhân (macrocystic edema) |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC73; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật SFI không khâu (như Yammani technique) cho thấy ưu điểm về thời gian phẫu thuật và giảm thiểu phản ứng viêm do chỉ khâu. Tuy nhiên, phẫu thuật viên cần lưu ý kỹ thuật tạo flange và vị trí đặt haptic để tránh lệch tâm IOL. Việc sử dụng IOL 3 mảnh với haptic PVDF được khuyến cáo để tăng độ bền, tránh gãy haptic trong quá trình thao tác.
- Đánh giá kỹ tiền sử chấn thương nhãn cầu để loại trừ thoái hóa góc, rách cơ vòng mống mắt trước khi phẫu thuật.
- Sử dụng kim 26 gauge đã bơm đầy BSS để tránh bọt khí cản trở tầm nhìn khi luồn haptic.
- Luôn chuẩn bị sẵn 2-3 IOL cùng công suất trong trường hợp haptic bị gãy hoặc kinking trong quá trình thao tác.
- Đảm bảo các vị trí rạch củng mạc đối diện chính xác 180 độ để tránh lệch tâm IOL.
- Cân nhắc đặt mống mắt nhân tạo (PI) nếu cần thiết để ngăn ngừa block đồng tử.
Tài liệu tham khảo:
Swati, A., 2026, AIOC 2026 IC73: Minimizing trauma and maximising efficiency with sutureless secondary IOL surgery, AIOS Editor Proceedings, Video ID: SZ3wWTf4h7c.