Tại hội thảo AIOC 2026 (IC76), các chuyên gia đã thảo luận về nguy cơ tăng nhãn áp (IOP) sau các phẫu thuật nội nhãn thường quy, nhấn mạnh rằng tình trạng này có thể là bệnh lý có sẵn, được bộc lộ hoặc khởi phát mới sau phẫu thuật. Việc chẩn đoán muộn có thể dẫn đến tổn thương thần kinh thị giác không hồi phục, đòi hỏi sự cảnh giác của các chuyên khoa khác để chuyển tuyến kịp thời.
Tăng nhãn áp sau phẫu thuật đục thủy tinh thể
Phẫu thuật đục thủy tinh thể là thủ thuật phổ biến nhất toàn cầu, tuy nhiên không tránh khỏi các biến chứng do viêm, chấn thương phẫu thuật, phá vỡ hàng rào máu-thủy dịch và thay đổi giải phẫu tiền phòng. Hiện tượng tăng nhãn áp cấp tính sau phẫu thuật được Gormaz báo cáo lần đầu vào năm 1962. Theo hướng dẫn PPP của AAO, cần kiểm tra nhãn áp trong vòng 48 giờ đối với các ca phẫu thuật không biến chứng và dưới 24 giờ đối với các ca nguy cơ cao, bệnh nhân một mắt hoặc phẫu thuật khó. Khoảng 10-40% người bình thường có thể tăng nhãn áp lên đến 28 mmHg, 10% tăng đến 30 mmHg và rất hiếm khi lên đến 68 mmHg. Nhãn áp thường đạt đỉnh sau 4-6 giờ và giảm dần sau 3-4 ngày, trở về bình thường sau một tuần.
Tăng nhãn áp sau phẫu thuật giác mạc
Tăng nhãn áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây thất bại mảnh ghép giác mạc. Tỷ lệ tăng nhãn áp sau ghép xuyên giác mạc (PKP) là 10-35%, sau DMEK là 15.4% và sau DSAEK là 35%. Cơ chế bao gồm sự hiện diện của chất nhầy (viscoelastic) chưa được rửa sạch, kỹ thuật khâu không đúng hoặc kích thước mảnh ghép không phù hợp gây tắc nghẽn góc tiền phòng. Đối với phẫu thuật DMEK và DSAEK, bong bóng khí còn sót lại trong tiền phòng có thể gây tắc nghẽn đồng tử hoặc xoay mống mắt ra trước gây đóng góc. Việc sử dụng UBM (Ultrasound Biomicroscopy) cực kỳ hữu ích trong cả giai đoạn trước và sau phẫu thuật để lập kế hoạch đặt ống dẫn lưu hoặc đánh giá nguyên nhân gây tăng nhãn áp.
Thách thức nhãn áp sau phẫu thuật khúc xạ
Tỷ lệ tăng nhãn áp sau phẫu thuật khúc xạ dao động từ 1-12%, với nguy cơ phát triển thành bệnh glôcôm vĩnh viễn dưới 2%. Đo nhãn áp bằng Goldman applanation tonometry thường bị đánh giá thấp do giác mạc mỏng sau phẫu thuật, do đó cần các phương pháp thay thế như Dynamic Contour Tonometry (DCT). Đánh giá tiền phẫu bao gồm tiền sử gia đình, sử dụng steroid, chấn thương và kiểm tra kỹ góc tiền phòng, đĩa thị. Đối với bệnh nhân có nguy cơ, nên ưu tiên PRK thay vì LASIK để tránh áp lực hút cao từ microkeratome.
Tăng nhãn áp sau phẫu thuật dịch kính võng mạc
Tăng nhãn áp sau phẫu thuật dịch kính võng mạc (VR) có cơ chế phức tạp. Sau phẫu thuật scleral buckle, tỷ lệ tăng nhãn áp là 1-4%, thường do phù nề thể mi gây đóng góc. Sau phẫu thuật pars plana vitrectomy (PPV), tỷ lệ tăng nhãn áp là 15-20%, tăng cao hơn nếu thủy tinh thể đã bị loại bỏ do tổn thương oxy hóa. Đối với trường hợp tiêm dầu silicone, tỷ lệ tăng nhãn áp là 2.2% sau 6 tháng và tăng lên 56% sau 8 tháng. Việc quản lý bao gồm điều trị nội khoa, phẫu thuật cắt bè củng mạc (trabeculectomy) hoặc đặt thiết bị dẫn lưu glôcôm (GDD) tùy thuộc vào tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau PKP | 10-35% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau DMEK | 15.4% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau DSAEK | 35% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau phẫu thuật khúc xạ | 1-12% |
| Tỷ lệ glôcôm vĩnh viễn sau phẫu thuật khúc xạ | <2% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau scleral buckle | 1-4% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau PPV | 15-20% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau tiêm dầu silicone (6 tháng) | 2.2% |
| Tỷ lệ tăng nhãn áp sau tiêm dầu silicone (8 tháng) | 56% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị và chẩn đoán dựa trên cơ chế (cơ học, viêm, steroid). Hạn chế của tài liệu là thiếu các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) quy mô lớn để so sánh trực tiếp các phương pháp phẫu thuật glôcôm trong các tình huống cụ thể này.
- Luôn kiểm tra tiền sử glôcôm và các yếu tố nguy cơ trước khi thực hiện bất kỳ phẫu thuật nội nhãn nào.
- Sử dụng UBM để đánh giá các trường hợp khó hoặc nghi ngờ tắc nghẽn cơ học trong tiền phòng.
- Cân nhắc kỹ thuật phẫu thuật (ví dụ: PRK thay vì LASIK) ở bệnh nhân có đĩa thị nghi ngờ.
- Theo dõi sát nhãn áp sau phẫu thuật, đặc biệt là các ca có tiêm dầu silicone hoặc sử dụng khí nội nhãn.
- Ưu tiên thiết bị dẫn lưu glôcôm (GDD) thay vì cắt bè củng mạc trong các trường hợp có sẹo kết mạc hoặc nguy cơ hạ nhãn áp cao.
Tài liệu tham khảo:
Shruti, N., Menaka, N., Rashmi, D., 2026, Routine isn’t always Risk free Glaucoma after routine intraocular surgeries, AIOC 2026 IC76, Video ID: B6lVif7sOnI.