Quản lý bệnh đồng mắc trong phẫu thuật đục thủy tinh thể: Hướng dẫn lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
1.11.26
Last Updated

Phiên hội thảo AIOC 2026 IC563 đã trình bày các chiến lược quản lý bệnh đồng mắc trong phẫu thuật đục thủy tinh thể (cataract surgery), tập trung vào các thách thức lâm sàng thường gặp như Glaucoma, tiền sử phẫu thuật khúc xạ, khô mắt và mộng thịt. Việc tối ưu hóa kết quả thị giác đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các bệnh lý đi kèm và áp dụng các kỹ thuật phẫu thuật phù hợp để giảm thiểu biến chứng.

Quản lý Glaucoma và đục thủy tinh thể kết hợp

Glaucoma và đục thủy tinh thể thường cùng tồn tại ở người lớn tuổi. Phẫu thuật kết hợp (phacoemulsification kết hợp trabeculectomy) giúp giảm gánh nặng phẫu thuật và số lượng thuốc nhỏ mắt. Các bằng chứng từ phân tích gộp (meta-analysis) cho thấy phẫu thuật kết hợp giúp giảm nhãn áp (IOP) hiệu quả hơn so với phẫu thuật đục thủy tinh thể đơn thuần, với hiệu quả duy trì trên 1 năm và giảm 30-50% nhu cầu thuốc hạ nhãn áp sau phẫu thuật. Đối với các trường hợp Glaucoma góc mở mức độ nhẹ đến trung bình, các thủ thuật xâm lấn tối thiểu (MIGS) như KDB gonotomy là lựa chọn thay thế với ưu điểm bảo tồn kết mạc và khả năng lặp lại cao.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Giảm IOP (phẫu thuật đơn thuần)3-4 mmHg
Giảm thuốc sau 1 năm (phẫu thuật kết hợp)50%
Giảm IOP (KDB gonotomy)20-30%
Tỷ lệ thành công phẫu thuật (MIGS)80%
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn giữa phẫu thuật kết hợp truyền thống và MIGS cần dựa trên mức độ nghiêm trọng của Glaucoma và mục tiêu nhãn áp đích của từng bệnh nhân.

Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đã phẫu thuật khúc xạ

Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt đã thực hiện LASIK hoặc PRK là một thách thức do sai số trong đo đạc công suất giác mạc. Sau phẫu thuật khúc xạ, độ cong giác mạc thay đổi nhưng công thức tính công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL) tiêu chuẩn thường không tính đến sự thay đổi tỷ lệ giữa bề mặt trước và sau giác mạc, dẫn đến sai số trong dự đoán vị trí đặt IOL (ELP). Cần sử dụng các công thức tính toán chuyên biệt như Double K formula, Barrett 2K hoặc các máy đo công suất giác mạc dựa trên công nghệ Scheimpflug để cải thiện độ chính xác. Việc thu thập dữ liệu tiền phẫu (topography, biometry) là yếu tố then chốt để đạt kết quả khúc xạ mong muốn.

Quản lý khô mắt trong phẫu thuật đục thủy tinh thể

Khô mắt là tình trạng phổ biến sau phẫu thuật đục thủy tinh thể, thường bắt đầu từ ngày đầu tiên và kéo dài 1-1,5 tháng. Việc chẩn đoán và điều trị khô mắt trước phẫu thuật là bắt buộc để tránh sai số trong đo đạc IOL và đảm bảo chất lượng thị giác sau phẫu thuật. Theo thuật ngữ mới, hội chứng khó chịu tạm thời sau phẫu thuật (ST ODS - Surgical Temporary Ocular Discomfort Syndrome) cần được quản lý bằng cách sử dụng nước mắt nhân tạo (ưu tiên Hyaluronic acid) và hạn chế sử dụng thuốc nhỏ mắt có chất bảo quản. Đối với bệnh nhân có khô mắt mức độ trung bình đến nặng, việc sử dụng Cyclosporin được khuyến cáo.

Quản lý mộng thịt kết hợp đục thủy tinh thể

Mộng thịt gây biến dạng giác mạc, loạn thị và làm thay đổi công suất giác mạc, ảnh hưởng trực tiếp đến tính toán IOL. Quyết định phẫu thuật kết hợp hay tuần tự phụ thuộc vào kích thước mộng thịt. Nếu mộng thịt < 2 mm, có thể cân nhắc phẫu thuật đồng thời. Nếu mộng thịt > 2 mm, phẫu thuật tuần tự (cắt mộng thịt trước, chờ ổn định giác mạc ít nhất 3 tháng đến 1 năm) là lựa chọn ưu tiên để đảm bảo độ chính xác của khúc xạ. Việc sử dụng các kỹ thuật như ghép kết mạc tự thân (AMT) giúp giảm tỷ lệ tái phát.

Quản lý biến chứng sau tiêm nội nhãn

Tiêm nội nhãn (intravitreal injection) là thủ thuật phổ biến nhưng tiềm ẩn nguy cơ chấn thương thủy tinh thể, gây đục thủy tinh thể do chạm kim. Tỷ lệ biến chứng này tuy thấp nhưng cần cảnh giác cao độ, đặc biệt ở mắt nhỏ hoặc bệnh nhân không hợp tác. Khi phát hiện đục thủy tinh thể tiến triển nhanh sau tiêm, cần đánh giá kỹ bằng OCT hoặc B-scan để xác định tổn thương bao sau. Phẫu thuật đục thủy tinh thể trong trường hợp này cần được thực hiện thận trọng, ưu tiên gây tê tại chỗ, chuẩn bị sẵn sàng bộ cắt dịch kính (vitrectomy) và tránh hydrodissection để ngăn ngừa dịch kính thoát ra tiền phòng.

  • Luôn kiểm tra tình trạng khô mắt trước phẫu thuật đục thủy tinh thể để đảm bảo độ chính xác của các phép đo sinh trắc học.
  • Sử dụng các công thức tính IOL chuyên biệt (Double K, Barrett 2K) cho bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật khúc xạ.
  • Ưu tiên phẫu thuật tuần tự cho mộng thịt lớn (> 2 mm) để ổn định bề mặt giác mạc trước khi tính toán IOL.
  • Luôn có sẵn phương án dự phòng (standby lens) và bộ cắt dịch kính khi phẫu thuật trên mắt có nguy cơ cao hoặc đã có tổn thương bao sau.
  • Quản lý tích cực phù hoàng điểm dạng nang (PCME) bằng steroid và NSAIDs ở bệnh nhân tiểu đường để tối ưu hóa kết quả thị giác.

Tài liệu tham khảo:

Sya Rajendra Prasad, 2026, Management of comorbidities in Cataract surgery, AIOC 2026 IC563, Video ID: ltPjZvxa2G0.

Xem thêm