Tại hội nghị AIOC 2026, bài giảng IC87 của Dr. Cheriyan Shane Mathew đã thảo luận về sự thay đổi trong chiến lược chẩn đoán hình ảnh nhãn khoa, đặt câu hỏi liệu chụp mạch có tiêm thuốc (dye-based angiography) đã trở nên lỗi thời trước sự phổ biến của OCT và OCTA. Mặc dù các phương thức không xâm lấn đang chiếm ưu thế, bài giảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì kỹ thuật chụp mạch truyền thống trong các tình huống lâm sàng cụ thể.
Sự khác biệt giữa rò rỉ và dòng chảy
Khái niệm cốt lõi được nhấn mạnh là sự khác biệt giữa rò rỉ (leakage) và dòng chảy (flow). Rò rỉ là một hiện tượng bệnh lý, trong khi dòng chảy là một đặc tính cấu trúc. Đây là hai dấu ấn sinh học (biomarkers) không thể thay thế cho nhau và trả lời các câu hỏi sinh học khác nhau. OCT và OCTA cung cấp hình ảnh nhanh, không xâm lấn, phân giải theo lớp mạch máu và định lượng mật độ mao mạch mà không có tác dụng phụ liên quan đến thuốc nhuộm. Tuy nhiên, chụp mạch có tiêm thuốc (như FFA và ICG) vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc đánh giá rò rỉ động, tưới máu ngoại vi, hình ảnh mạch máu hắc mạc và viêm thành mạch.
Ứng dụng lâm sàng của chụp mạch có tiêm thuốc
Trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường, mặc dù OCTA ưu thế trong đánh giá thiếu máu cục bộ tại hoàng điểm, chụp mạch góc rộng (ultra-wide field angiography) vẫn cần thiết để đánh giá thiếu máu ngoại vi. Các vi phình mạch (microaneurysms) và tổn thương RCMAs được quan sát rõ hơn trên FFA nhờ hiện tượng rò rỉ quanh tổn thương. Đối với bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch (CSCR), chụp mạch giúp xác định vị trí rò rỉ và vùng tăng tưới máu hắc mạc trong các ca bệnh phức tạp. Trong viêm mạch máu (vasculitis), chụp mạch giúp phát hiện tổn thương phân đoạn sau nhãn cầu dưới lâm sàng, với khoảng 58% bệnh nhân được phát hiện thêm bệnh lý nhờ hình ảnh góc rộng. Ngoài ra, chụp mạch giúp phân biệt phù gai thị thực sự với phù gai thị giả.
Thuật toán thực hành và tương lai
Dr. Mathew đề xuất thuật toán sử dụng OCT và OCTA làm công cụ theo dõi hàng đầu, nhưng cần chỉ định chụp mạch có tiêm thuốc trong 4 trường hợp: (1) Bệnh lý mạch máu cần lập bản đồ ngoại vi để tìm thiếu máu và tân mạch; (2) Bệnh hắc mạc đa dạng (PCV) khi cần chẩn đoán xác định, đánh giá trước điều trị PDT hoặc khi kháng anti-VEGF; (3) Các tình huống lâm sàng có sự không tương xứng giữa dòng chảy và hoạt tính bệnh; (4) Viêm màng bồ đào sau khi môi trường trong suốt. Tương lai của chụp mạch có thể bao gồm các cảm biến sinh học (biosensors) và AI có khả năng mô phỏng hình ảnh chụp mạch mà không cần tiêm thuốc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ phát hiện thêm bệnh lý qua chụp góc rộng | 58% bệnh nhân |
| Thời gian theo dõi ca bệnh minh họa | 3 năm |
| Số trường hợp cần chụp mạch có tiêm thuốc | 4 trường hợp |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc không nên từ bỏ hoàn toàn chụp mạch có tiêm thuốc dù OCTA rất mạnh mẽ. Hạn chế của bài giảng là không cung cấp dữ liệu thống kê quy mô lớn về độ nhạy/độ đặc hiệu của các phương pháp, mà chủ yếu dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và các ca bệnh điển hình.
- Ưu tiên OCT/OCTA làm công cụ theo dõi thường quy cho bệnh lý võng mạc.
- Sử dụng chụp mạch có tiêm thuốc khi có sự không tương xứng giữa hình ảnh OCTA và biểu hiện lâm sàng.
- Chỉ định chụp mạch góc rộng để đánh giá thiếu máu ngoại vi trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường và viêm mạch.
- Sử dụng ICG để chẩn đoán và theo dõi PCV, đặc biệt khi nghi ngờ có các polyp nhỏ (daughter polyps).
Tài liệu tham khảo:
Dr. Cheriyan Shane Mathew, 2026, Cannula Vs Camera Has Invasive Angiography Become Obsolete, AIOC 2026 IC87, Video ID: I9l26JYcOTg.