Phiên báo cáo khoa học tại hội nghị AIOC 2026 đã trình bày các nghiên cứu mới về quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường (Diabetic Retinopathy - DR) và các bệnh lý võng mạc nội khoa, tập trung vào các phương pháp điều trị mới và chỉ dấu sinh học tiềm năng. Các báo cáo bao gồm đánh giá chế độ điều trị cho xuất huyết dịch kính, vai trò của các tỷ lệ huyết học trong phân độ DR, hiệu quả của các phương pháp điều trị phù hoàng điểm, và mối liên quan giữa nồng độ magie huyết thanh với mức độ nặng của bệnh.
Quản lý xuất huyết dịch kính khởi phát muộn sau phẫu thuật cắt dịch kính
Nghiên cứu đánh giá vai trò của tiêm nội nhãn ranibizumab theo chế độ treat-and-extend (T&E) cho 44 mắt bị xuất huyết dịch kính khởi phát muộn (Delayed Onset Vitreous Cavity Hemorrhage - VCH) sau phẫu thuật cắt dịch kính do biến chứng của bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh (Proliferative Diabetic Retinopathy - PDR). Tỷ lệ xuất huyết dịch kính được báo cáo từ 7% đến 63%. Kết quả cho thấy 38 mắt đạt kết quả thành công (dịch kính trong) trong vòng 12 tuần sau tiêm. Tám mắt bị tái phát xuất huyết được điều trị tiếp tục theo chế độ T&E trong một năm với khoảng cách trung bình giữa các lần tiêm là 5,7 tháng. Trung bình 1,6 mũi tiêm được thực hiện cho mỗi mắt. Không ghi nhận tác dụng phụ tại mắt hoặc toàn thân.
Vai trò của các tỷ lệ huyết học trong phân độ bệnh võng mạc đái tháo đường
Nghiên cứu quan sát trên 100 bệnh nhân DR và 100 người bình thường làm nhóm chứng nhằm đánh giá mối liên quan giữa các chỉ số viêm từ công thức máu (CBC) bao gồm tỷ lệ bạch cầu trung tính trên bạch cầu lympho (NLR), tỷ lệ bạch cầu đơn nhân trên bạch cầu lympho (MLR) và tỷ lệ tiểu cầu trên bạch cầu lympho (PLR) với mức độ nặng của DR. Kết quả cho thấy các tỷ lệ này cao hơn đáng kể ở nhóm DR so với nhóm chứng. Các giá trị NLR, MLR và PLR tăng dần theo mức độ nặng của DR, với giá trị cao nhất ở nhóm PDR và thấp nhất ở nhóm DR không tăng sinh nhẹ (Mild NPDR). Các tác giả kết luận đây là các chỉ dấu chi phí thấp và dễ tiếp cận để hỗ trợ đánh giá mức độ nặng của DR.
Điều trị phù hoàng điểm đái tháo đường mãn tính
Nghiên cứu tiến cứu tại trung tâm cấp 3 trên 102 mắt bị phù hoàng điểm đái tháo đường mãn tính (Chronic Diabetic Macular Edema - DME) có kèm phình mạch võng mạc (Retinal Capillary Macroaneurysms - RCMA) với kích thước trên 100 micron. Nghiên cứu đánh giá 5 phương pháp điều trị trong 6 tháng. Kết quả cho thấy 64% mắt có nhiều tổn thương RCMA. Kết quả tốt nhất đạt được khi kết hợp laser khu trú và cấy dexamethasone implant. Laser khu trú được xác định là phương pháp giúp giảm kích thước RCMA hiệu quả. Tác giả lưu ý rằng các tổn thương gần hoàng điểm (trong vòng 500 micron) thường không được chỉ định laser khu trú.
So sánh bóc màng ngăn trong (ILM) và phẫu thuật có hướng dẫn bằng OCT
Nghiên cứu RCT trên 30 bệnh nhân bị bong võng mạc do co kéo (TRD) so sánh giữa bóc màng ngăn trong (ILM peeling) và phẫu thuật loại bỏ màng có hướng dẫn bằng OCT trong mổ (MICT). Tỷ lệ màng trước võng mạc (ERM) sau phẫu thuật ở nhóm ILM peeling là 30,8% so với 86,7% ở nhóm MICT tại thời điểm 3 tháng. Tỷ số chênh (Odds Ratio - OR) là 0,07, cho thấy ILM peeling giảm nguy cơ ERM 93% so với MICT. Tuy nhiên, phục hồi thị lực ở nhóm MICT nhanh hơn trong giai đoạn đầu. Tác giả nhấn mạnh việc lựa chọn bóc màng ngăn không phải là lựa chọn nhị phân mà cần được cá thể hóa dựa trên nguy cơ chấn thương võng mạc.
Laser vi xung dưới ngưỡng (SNPL) trong điều trị DME
Nghiên cứu RCT trên 40 mắt của 29 bệnh nhân so sánh SNPL với laser lưới cải tiến (modified grid laser) trong điều trị DME không liên quan đến trung tâm. Kết quả cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về BCVA, độ dày trung tâm và thể tích hoàng điểm giữa hai nhóm. Khoảng 30% mắt ở nhóm SNPL cần điều trị lại. SNPL được đánh giá là phương pháp an toàn, hiệu quả và bảo tồn mô hơn so với laser truyền thống.
Liên quan giữa nồng độ magie huyết thanh và bệnh võng mạc đái tháo đường
Nghiên cứu bệnh chứng trên 130 bệnh nhân đái tháo đường (65 có DR, 65 không có DR) tại IGMC Shimla. Kết quả cho thấy nồng độ magie huyết thanh giảm dần theo mức độ nặng của DR. Bệnh nhân có kiểm soát đường huyết kém có tỷ lệ hạ magie máu cao hơn. Nghiên cứu kết luận rằng việc theo dõi định kỳ nồng độ magie huyết thanh có thể hỗ trợ xác định sớm các cá nhân có nguy cơ tiến triển DR.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu VCH | 44 mắt |
| Tỷ lệ xuất huyết dịch kính | 7% đến 63% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu NLR/MLR/PLR | 100 bệnh nhân DR, 100 người bình thường |
| Cỡ mẫu nghiên cứu RCMA | 102 mắt |
| Tỷ lệ RCMA trong DME mãn tính | 20% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu ILM vs MICT | 30 bệnh nhân |
| Cỡ mẫu nghiên cứu SNPL | 40 mắt của 29 bệnh nhân |
| Cỡ mẫu nghiên cứu Magie | 130 bệnh nhân |
Bình luận: Các nghiên cứu trên cung cấp cái nhìn đa dạng về quản lý DR, từ chỉ dấu sinh học (magie, tỷ lệ huyết học) đến kỹ thuật phẫu thuật (MICT, T&E). Hạn chế chung của các nghiên cứu này là cỡ mẫu tương đối nhỏ và thiết kế chủ yếu là quan sát hoặc RCT đơn trung tâm, do đó cần các nghiên cứu đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn để xác nhận kết quả. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
- Cân nhắc sử dụng chế độ T&E với thuốc kháng VEGF cho xuất huyết dịch kính tái phát.
- Sử dụng các chỉ số NLR, MLR, PLR như công cụ hỗ trợ đánh giá mức độ nặng của DR trong thực hành lâm sàng.
- Ưu tiên kết hợp laser khu trú và cấy dexamethasone cho các trường hợp RCMA trong DME mãn tính.
- Cá thể hóa quyết định bóc màng ngăn trong (ILM) dựa trên nguy cơ chấn thương võng mạc của từng bệnh nhân.
- Theo dõi nồng độ magie huyết thanh như một chỉ dấu hỗ trợ đánh giá nguy cơ tiến triển DR ở bệnh nhân đái tháo đường.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 Free Paper Diabetic Retinopathy & Medical Retina I, aioseditorproceedings, https://www.youtube.com/watch?v=xQuiXd3dhMc