Phiên báo cáo khoa học tại AIOC 2026 đã trình bày các nghiên cứu quan trọng về bệnh lý viêm màng bồ đào (uveitis), bao gồm vai trò của hệ thống bổ thể trong viêm màng bồ đào do lao, hiệu quả của liệu pháp sinh học trong các ca kháng trị, đặc điểm hình ảnh của viêm võng mạc do lao và hội chứng IRVAN (Idiopathic Retinal Vasculitis, Aneurysms, and Neuroretinitis). Các nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cơ chế bệnh sinh và các chiến lược quản lý lâm sàng hiện đại.
Vai trò của hệ thống bổ thể trong viêm màng bồ đào do lao
Nghiên cứu bệnh chứng (case-control study) trên 150 đối tượng (30 bệnh nhân lao serpiginous choroiditis, 30 bệnh nhân viêm màng bồ đào do lao khác, 90 người khỏe mạnh) đã đánh giá sự liên quan của các biến thể gen hệ thống bổ thể (complement system). Sử dụng kỹ thuật Next Generation Sequencing (NGS) tùy chỉnh, kết quả cho thấy 43,3% bệnh nhân trong nhóm lao có đột biến bổ thể, so với 4,4% ở nhóm chứng. Các biến thể số lượng bản sao (CNVs) tập trung ở nhóm lao serpiginous choroiditis, trong khi các biến thể đơn nucleotide (SNVs) tập trung ở nhóm viêm màng bồ đào do lao khác. Con đường bổ thể thay thế (alternative pathway) biểu hiện nổi bật hơn con đường cổ điển. Tỷ số chênh (odds ratio) là 2,9 cho thấy mối liên quan giữa đột biến bổ thể và các biến cố bất lợi như tái phát hoặc diễn tiến xấu đi.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Nghiên cứu này gợi mở tiềm năng của liệu pháp ức chế bổ thể trong tương lai cho các thể viêm màng bồ đào do lao kháng trị.
Hiệu quả của liệu pháp sinh học trong viêm màng bồ đào kháng trị
Nghiên cứu hồi cứu trên 60 bệnh nhân viêm màng bồ đào không nhiễm trùng kháng trị tại Ấn Độ cho thấy hiệu quả của liệu pháp sinh học (biologics). Tuổi trung bình là 23,16 ± 13,77 năm. Adalimumab được sử dụng cho 88,3% bệnh nhân. Kết quả cho thấy giảm đáng kể tình trạng viêm nội nhãn và ổn định thị lực. Liều dùng Adalimumab là 40 mg tiêm dưới da mỗi 2 tuần. Tác dụng phụ bao gồm kích hoạt lại bệnh lao ở 2 trường hợp. Liệu pháp này giúp giảm liều corticosteroid duy trì từ 30 mg/ngày xuống 5 mg/ngày. Việc lựa chọn bệnh nhân kỹ lưỡng là yếu tố then chốt cho sự thành công.
Đặc điểm hình ảnh của viêm võng mạc do lao
Phân tích hồi cứu trên 7 bệnh nhân (10 mắt) bị viêm võng mạc do lao (tubercular retinitis) cho thấy các tổn thương màu vàng, thường kèm xuất huyết (8/10 mắt). Đặc điểm nổi bật trên chụp mạch huỳnh quang (Fundus Fluorescein Angiography - FFA) là hình ảnh tăng sáng dạng vòng (ring-like enhancement) ở thì muộn, không thấy ở các bệnh lý khác. Tổn thương thường là viêm võng mạc toàn bộ (full thickness retinitis) không kèm viêm hắc mạc. Điều trị kết hợp thuốc chống lao (ATT) và steroid giúp hồi phục thị lực tốt nếu can thiệp sớm trước khi tổn thương gây sẹo.
Hội chứng IRVAN và quản lý lâm sàng
Hội chứng IRVAN (Idiopathic Retinal Vasculitis, Aneurysms, and Neuroretinitis) được đặc trưng bởi phình mạch võng mạc, viêm mạch và viêm thần kinh thị giác. Nghiên cứu trên 7 bệnh nhân nữ (13-63 tuổi) cho thấy vai trò của liệu pháp sinh học khi các thuốc ức chế miễn dịch thông thường thất bại. Việc sử dụng Optical Coherence Tomography (OCT) giúp theo dõi sự giảm co kéo võng mạc sau phẫu thuật cắt dịch kính (Pars Plana Vitrectomy - PPV). Acronym IRVAN được đề xuất để mô tả chính xác hơn hội chứng này.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu bổ thể | 150 đối tượng (30 nhóm A, 30 nhóm B, 90 nhóm C) |
| Tỷ lệ đột biến bổ thể nhóm lao | 43,3% |
| Cỡ mẫu nghiên cứu liệu pháp sinh học | 60 bệnh nhân |
| Tỷ lệ sử dụng Adalimumab | 88,3% |
| Độ nhạy PCR trong chẩn đoán lao mắt | 42,86% |
| Độ đặc hiệu PCR trong chẩn đoán lao mắt | 96,55% |
- Điều trị sớm các ổ viêm (treat the fire) trước khi gây tổn thương cấu trúc không hồi phục.
- Sử dụng liệu pháp sinh học như Adalimumab cho các ca viêm màng bồ đào kháng trị sau khi đã loại trừ nhiễm trùng hoạt động.
- PCR dịch nội nhãn có độ đặc hiệu cao (96,55%) giúp khẳng định chẩn đoán lao mắt, nhưng độ nhạy thấp nên không dùng để loại trừ bệnh.
- Cần nghi ngờ hội chứng IRVAN ở bệnh nhân nữ trẻ có viêm mạch võng mạc và phình mạch.
- Theo dõi sát các biến chứng như tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể khi sử dụng steroid nội nhãn.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 Free Paper Uvea, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: 223Qv4wTBto.