Cập nhật nghiên cứu về quản lý cận thị, bệnh lý MAC và ứng dụng AI trong nhãn nhi

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Quản lý cận thị trong thực hành lâm sàng

Tại hội thảo AIOC 2026, các chuyên gia đã thảo luận về gánh nặng cận thị toàn cầu đang gia tăng với xu hướng khởi phát sớm hơn, kéo dài thời gian tiến triển và tăng nguy cơ cận thị cao. Chiều dài trục nhãn cầu (axial length) được xác định là dấu ấn sinh học (biomarker) quan trọng nhất để định lượng tiến triển và hiệu quả điều trị. Các trụ cột chính trong quản lý cận thị bao gồm thay đổi hành vi, tăng thời gian ngoài trời, điều chỉnh công việc nhìn gần và vệ sinh kỹ thuật số. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa điều trị, theo dõi dọc cả chiều dài trục và khúc xạ tương đương (spherical equivalent refraction). Các thử nghiệm lớn như LAMP đã khẳng định hiệu quả phụ thuộc nồng độ của atropine, trong đó 0,05% atropine cho thấy hiệu quả bền vững trong 5 năm. Việc giảm liều dần dần (structured tapering) được khuyến nghị để giảm hiện tượng hồi ứng (rebound) so với ngừng thuốc đột ngột.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Hiệu quả giảm tiến triển cận thị (can thiệp quang học)50-70%
Tỷ lệ nguy cơ bong võng mạc ở trẻ cận thị so với trẻ không cận thị10 lần
Hiệu quả 0,05% atropine (nghiên cứu LAMP)Sustained efficacy over 5 years
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng atropine nồng độ thấp là xu hướng chủ đạo, tuy nhiên cần lưu ý sự khác biệt về đáp ứng giữa các quần thể dân số khác nhau như đã được ghi nhận trong các nghiên cứu CHAMP và MOSAIC.

Phổ bệnh lý MAC và thiếu hụt Vitamin A

Phức hợp các rối loạn vi nhãn cầu, anophthalmos và coloboma (MAC) là nguyên nhân mới nổi gây mù lòa ở trẻ em tại Ấn Độ, chiếm 55% trong các trường học cho người mù. Một nghiên cứu đa trung tâm trên 515 trẻ (845 mắt) cho thấy 64% trường hợp là song phương. Nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa tình trạng thiếu hụt Vitamin A ở mẹ và bệnh lý MAC. Tỷ lệ mù đêm ở mẹ trong nhóm MAC là 33% so với 3% ở nhóm chứng. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm cân nặng khi sinh thấp, hôn nhân cận huyết và tiền sử sảy thai tự nhiên. Các gen thuộc con đường retinoic acid đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh. Việc bổ sung Vitamin A cho mẹ trong thai kỳ được xem là biện pháp tiềm năng để giảm gánh nặng bệnh lý MAC.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Cỡ mẫu nghiên cứu MAC515 trẻ, 845 mắt
Tỷ lệ mù đêm ở mẹ (nhóm MAC)33%
Tỷ lệ mù đêm ở mẹ (nhóm chứng)3%
Tỷ lệ bệnh nhân MAC song phương bị mù48%
Bình luận: Mối liên hệ giữa thiếu hụt Vitamin A và dị tật bẩm sinh nhãn cầu là một giả thuyết quan trọng, mở ra hướng dự phòng cộng đồng. Cần thận trọng khi ngoại suy dữ liệu từ các vùng có tỷ lệ thiếu hụt dinh dưỡng cao sang các quần thể khác.

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhãn nhi

Trí tuệ nhân tạo đang bắt đầu chuyển đổi cách phân tầng nguy cơ và quản lý bệnh lý nhãn khoa. Các mô hình dự đoán có thể ước tính quỹ đạo tăng trưởng trục nhãn cầu tương lai, giúp xác định sớm trẻ có nguy cơ cao. Trong lĩnh vực lác (strabismus), các nghiên cứu tại PGI đã sử dụng AI để phân loại và định lượng độ lác thông qua hình ảnh khuôn mặt chụp bằng điện thoại thông minh. Nghiên cứu trên 400 bệnh nhân và 200 nhóm chứng cho thấy độ chính xác đạt khoảng 90%. Mặc dù hiện tại mô hình chủ yếu cung cấp chỉ số lệch (deviation index) thay vì giá trị độ lăng kính (prism diopter - PD) chính xác, đây là bước tiến quan trọng hướng tới sàng lọc từ xa và tối ưu hóa quy trình khám lâm sàng.

  • Tích hợp AI vào quy trình sàng lọc lác tại bệnh viện để tăng tính khách quan.
  • Sử dụng các thiết bị cầm tay hoặc smartphone để thu thập dữ liệu hình ảnh chuẩn hóa.
  • Cần thực hiện các nghiên cứu xác thực (validation) trên quy mô lớn hơn để chuyển đổi chỉ số AI sang giá trị lâm sàng (PD).
  • Tăng cường đào tạo nhân lực và xây dựng cơ sở dữ liệu dân số để hỗ trợ các mô hình học máy.

Tài liệu tham khảo:

AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 - GP90 Subs Speciality Day Pediatrics Session IV Research Update, YouTube, Video ID: __fEHRSWbAE.

Xem thêm