Kỹ thuật phẫu thuật võng mạc: Từ đai củng mạc đến phẫu thuật dịch kính trong bệnh lý nhi và viêm màng bồ đào

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 - GP93 Retina subspeciality day Session III (2026) đã trình bày các kỹ thuật phẫu thuật võng mạc tiên tiến, bao gồm đai củng mạc (scleral buckle), phẫu thuật dịch kính (vitrectomy) trong bệnh lý võng mạc nhi và chẩn đoán/điều trị viêm màng bồ đào. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và tối ưu hóa hệ thống dịch kính để đạt kết quả lâm sàng tốt nhất.

Đai củng mạc trong bong võng mạc

Đai củng mạc là kỹ thuật phụ thuộc vào khả năng soi đáy mắt gián tiếp (indirect ophthalmoscopy) để xác định chính xác các vết rách võng mạc dựa trên quy tắc Linkoff's rule. Chỉ định điển hình là bệnh nhân cận thị trẻ tuổi, mắt giả (phakic) có PVR (Proliferative Vitreoretinopathy) dưới độ C. Mục tiêu phẫu thuật là làm lõm phức hợp củng mạc-hắc mạc để hỗ trợ vết rách và ngăn cách dịch kính với khoang dưới võng mạc. Hiện nay, các loại đai không thể quan sát (non-observable buckles) như đai vòng (tires) hoặc miếng đệm (sponges) là tiêu chuẩn. Đai vòng số lẻ có rãnh trung tâm, số chẵn có rãnh lệch tâm. Miếng đệm thường dùng làm đai hướng tâm (radial buckle) nhưng ít được ưa chuộng do tỷ lệ lộ đai cao hơn.

Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Kỹ thuật đai củng mạc đòi hỏi kỹ năng soi đáy mắt điêu luyện. Việc lựa chọn giữa kỹ thuật cấy ghép (implant) và đặt đai ngoài (explant) phụ thuộc vào kinh nghiệm phẫu thuật viên, dù kỹ thuật explant đơn giản hơn và không cần bóc tách củng mạc.

Phẫu thuật võng mạc nhi và bệnh lý liên quan đến PFV

Bệnh lý võng mạc ở trẻ em, như bong võng mạc trong ROP (Retinopathy of Prematurity) hoặc bệnh Coats, thường liên quan đến sự tồn tại của mạch máu bào thai (Persistent Fetal Vasculature - PFV). Sự hiện diện của cuống PFV gây co kéo võng mạc, tạo ra các nếp gấp võng mạc (retinal folds) hoặc bong võng mạc dạng núi lửa (volcano detachment). Trong phẫu thuật, việc bóc tách cuống PFV cần cực kỳ thận trọng; nếu cuống bám chặt vào động mạch trung tâm võng mạc hoặc hoàng điểm, chỉ nên cắt tỉa (trimming) thay vì bóc tách hoàn toàn để tránh gây lỗ hoàng điểm (macular hole) hoặc thảm họa mất thị lực. Nguyên tắc "Less is more" được nhấn mạnh trong phẫu thuật nhi khoa.

Tối ưu hóa hệ thống dịch kính với bơm VTI

Hệ thống bơm VTI (VTI pump) mang lại sự ổn định cho phẫu thuật dịch kính bằng cách kết hợp ưu điểm của bơm nhu động (peristaltic pump) và bơm venturi. Bơm VTI cung cấp dòng chảy liên tục bất kể vật liệu cắt (khí, dịch, PFCL, dầu silicon), giúp kiểm soát áp lực nội nhãn (IOP) ổn định thông qua chức năng Smart IOP. Chế độ dòng chảy (flow mode) cho phép kiểm soát chính xác đến 0.1 ml/phút, phù hợp cho các thao tác tinh tế gần hoàng điểm, trong khi chế độ chân không (vacuum mode) hiệu quả cho việc loại bỏ dịch kính khối lượng lớn (bulk removal).

Phẫu thuật dịch kính trong viêm màng bồ đào

Phẫu thuật dịch kính chẩn đoán (diagnostic vitrectomy) đóng vai trò quan trọng trong các trường hợp viêm màng bồ đào không đáp ứng điều trị hoặc nghi ngờ ác tính (như lymphoma). Cần lấy mẫu dịch kính từ vùng trong suốt, tránh các mảnh vụn viêm để tăng độ chính xác. Phẫu thuật dịch kính điều trị (therapeutic vitrectomy) giúp loại bỏ các cytokine tích tụ trong túi dịch kính trước vỏ (precortical pocket), từ đó giảm nhu cầu sử dụng thuốc ức chế miễn dịch toàn thân. Trong các trường hợp viêm nặng, cần phẫu thuật cẩn trọng, sử dụng dầu silicon 5000 centistoke để duy trì tamponade lâu dài.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ bong võng mạc ở bệnh nhân ARN40-60%
Tỷ lệ bong võng mạc ở bệnh nhân viêm võng mạc CMV8.7 trên 100 bệnh nhân
Độ chính xác kiểm soát dòng chảy (VTI pump)0.1 ml/phút
Độ nhớt dầu silicon cho bong võng mạc phức tạp5000 centistoke
  • Luôn xác định chính xác vị trí vết rách võng mạc trước khi đặt đai củng mạc.
  • Trong phẫu thuật võng mạc nhi, chỉ cắt tỉa cuống PFV nếu bám chặt vào hoàng điểm để tránh lỗ hoàng điểm.
  • Sử dụng bơm VTI để duy trì áp lực nội nhãn ổn định và tránh xẹp nhãn cầu trong phẫu thuật dịch kính.
  • Thực hiện phẫu thuật dịch kính chẩn đoán sớm nếu viêm màng bồ đào không đáp ứng điều trị để loại trừ lymphoma.
  • Ưu tiên cắt bỏ màng trước võng mạc (ERM) một cách tỉ mỉ để tăng độ dẻo của võng mạc trong các ca bong võng mạc do viêm.

Tài liệu tham khảo:

Girish, S. et al., 2026, AIOC 2026 - GP93 Retina subspeciality day Session III Surgical Retina 1, YouTube, Video ID: v8D-Y0aOEnc.

Xem thêm