Phiên họp Hyde Park Session III tại hội nghị AIOC 2026 (2026) đã trình bày một loạt các ca lâm sàng phức tạp trong nhãn khoa, bao gồm tái tạo hốc mắt, bệnh lý thần kinh thị giác, u nguyên bào võng mạc, hội chứng Marfan, thay đổi giác mạc ở người cận thị, bệnh lý rhinosporidiosis và các biến chứng do sử dụng steroid kéo dài. Các báo cáo này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm và can thiệp đa chuyên khoa.
Tái tạo hốc mắt với ghép niêm mạc
Một bệnh nhân nam 27 tuổi với tiền sử chấn thương mắt phải do thủy tinh, đã trải qua nhiều phẫu thuật và trình diện với tình trạng hốc mắt co rút (contracted socket) mức độ Simphron 4A, kèm khuyết hổng bờ mi dưới. Phẫu thuật được thực hiện dưới gây mê toàn thân, bao gồm giải phóng dính, cắt bỏ mô sẹo dưới kết mạc, sử dụng màng ối (amniotic membrane) che phủ bề mặt nhãn cầu và ghép niêm mạc miệng (oral mucous membrane graft) toàn phần cho bề mặt mi. Sau 6 tháng theo dõi, hốc mắt được phục hồi tốt, bệnh nhân có thể đeo mắt giả (COP) ổn định và không tái phát Simphron. Tài liệu trích dẫn một nghiên cứu trên 61 bệnh nhân cho thấy việc ghép niêm mạc miệng hoặc tự ghép kết mạc đạt tỷ lệ thành công 100% ở các trường hợp Simphron độ 3 và 4.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc sử dụng màng ối kết hợp ghép niêm mạc miệng là chiến lược hiệu quả cho các trường hợp co rút hốc mắt nặng. Hạn chế của báo cáo này là cỡ mẫu nhỏ (1 ca) và thời gian theo dõi ngắn (6 tháng).
Bệnh lý thần kinh thị giác do chấn thương
Báo cáo ca lâm sàng nam 43 tuổi bị mất thị lực đột ngột sau chấn thương đầu 20 ngày, kèm thiếu máu hồng cầu khổng lồ (megaloblastic anemia) và tiền sử nghiện rượu. Khám lâm sàng ghi nhận khuyết tật đồng tử hướng tâm (RAPD) độ 3 ở mắt phải, thị lực chỉ còn nhận biết ánh sáng (PL) với định hướng ánh sáng không chính xác. CT scan cho thấy gãy thành trong hốc mắt phải. Bệnh nhân được điều trị bằng 1 g IV methylprednisolone trong 3 ngày, sau đó chuyển sang 40 mg prednisolone đường uống mỗi ngày, kết hợp tiêm 500 microgram cobalamin 3 lần/tuần. Sau 1 tháng, thị lực cải thiện lên mức cử động tay (hand movements). Đây là một chẩn đoán lâm sàng quan trọng cần phân biệt với bệnh lý thần kinh thị giác do độc tố hoặc dinh dưỡng.
U nguyên bào võng mạc và các bệnh lý hốc mắt
U nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) là khối u nội nhãn nguyên phát phổ biến nhất ở trẻ em, chiếm 3% các bệnh ác tính nhi khoa, với tỷ lệ 1/18.000 ca sinh. Độ tuổi trung bình chẩn đoán là 12 tháng đối với ca song phương và 24 tháng đối với ca đơn phương. Một ca lâm sàng trẻ nữ 4 tuổi trình diện với đau, đỏ, sưng và lồi mắt trái. MRI cho thấy các tổn thương tăng tín hiệu không đồng nhất ở cả hai hốc mắt, xâm lấn thần kinh thị giác. Các lựa chọn điều trị bao gồm hóa trị tĩnh mạch, khoét bỏ nhãn cầu, xạ trị ngoài, xạ trị áp sát, quang đông và liệu pháp nhiệt xuyên đồng tử.
Hội chứng Marfan và thay đổi giác mạc ở người cận thị
Hội chứng Marfan là rối loạn mô liên kết di truyền trội trên nhiễm sắc thể số 15, đặc trưng bởi các biểu hiện xương, tim mạch và lệch thủy tinh thể (ectopia lentis). Một bệnh nhân nam 13 tuổi với cận thị nặng (-10D) và lệch thủy tinh thể hai bên được chẩn đoán dựa trên tiêu chuẩn Ghent sửa đổi. Ngoài ra, một nghiên cứu cắt ngang trên 60 đối tượng từ tháng 1/2025 đến tháng 7/2025 cho thấy người cận thị trục (axial myopia) có mật độ tế bào nội mô giác mạc giảm đáng kể so với người chính thị (emmetropes), với mức giảm trung bình 369 tế bào/mm2 (khoảng 12,5%).
Ocular Rhinosporidiosis và các bệnh lý khác
Ocular rhinosporidiosis là bệnh lý u hạt mãn tính do *Rhinosporidium seeberi*, thường gặp ở Ấn Độ và Sri Lanka, liên quan đến việc tắm trong ao hồ tù đọng. Một chùm ca bệnh gia đình gồm 3 anh chị em được báo cáo với các khối u kết mạc dạng polyp. Điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn và đốt chân khối u. Ngoài ra, phiên họp cũng thảo luận về ca bệnh lý võng mạc xuất tiết (exudative RD) liên quan đến bệnh nguyên bào nuôi thai kỳ (gestational trophoblastic disease) và ca liệt dây thần kinh sọ số 3 do phình mạch não (aneurysm) tại động mạch cảnh trong (ICA), nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra đồng tử trong mọi trường hợp liệt dây III.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu nghiên cứu nội mô giác mạc | 60 đối tượng |
| Giảm mật độ tế bào nội mô ở người cận thị | 369 tế bào/mm2, tương đương 12,5% |
| Kích thước phình mạch ICA | 6 x 4 mm |
| Tỷ lệ u nguyên bào võng mạc trong ác tính nhi | 3% |
| Thời gian theo dõi ca Simphron | 6 tháng |
- Kiểm tra đồng tử là bắt buộc trong mọi trường hợp liệt dây thần kinh vận nhãn (dây III) để loại trừ phình mạch não.
- Cần thận trọng khi sử dụng steroid kéo dài do nguy cơ gây khuyết hổng biểu mô giác mạc dai dẳng (persistent epithelial defect).
- Nên thực hiện soi tế bào nội mô giác mạc trước phẫu thuật nội nhãn ở bệnh nhân cận thị nặng.
- Phẫu thuật cắt bỏ hoàn toàn và đốt chân khối u là tiêu chuẩn vàng cho các tổn thương kết mạc dạng polyp nghi ngờ rhinosporidiosis.
- Luôn khai thác tiền sử tắm ao hồ ở bệnh nhân có khối u kết mạc vùng dịch tễ.
Tài liệu tham khảo:
AIOS Editor, 2026, AIOC 2026 - Hyde Park Session III, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: fbEv24O-MYg.