Chẩn đoán Glaucoma: Kỹ thuật đo nhãn áp, soi góc và đánh giá đĩa thị

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 - GP97 về chẩn đoán Glaucoma đã cung cấp cái nhìn tổng quan về các kỹ thuật lâm sàng thiết yếu bao gồm đo nhãn áp, soi góc tiền phòng và đánh giá đĩa thị. Việc kiểm soát nhãn áp (IOP) là yếu tố then chốt để ngăn chặn sự tiến triển của bệnh Glaucoma, khiến kỹ năng đo nhãn áp trở thành một kỹ năng cực kỳ quan trọng cần thành thạo.

Goldmann Applanation Tonometry (GAT)

Goldmann applanation tonometry (GAT) được coi là tiêu chuẩn vàng trong đo nhãn áp. Nguyên lý của GAT dựa trên nguyên tắc Imbert-Fick, trong đó đường kính diện tích được làm phẳng là 3.06 mm. Tại đường kính này, sức căng bề mặt của màng phim nước mắt và lực cản giác mạc nội tại triệt tiêu lẫn nhau. Quy trình thực hiện bao gồm việc nhỏ thuốc tê, nhuộm fluorescein, đặt bệnh nhân ngồi thoải mái tại đèn khe (slit lamp), điều chỉnh góc giữa hai tay đèn khoảng 60 độ, sử dụng bộ lọc cobalt blue, độ phóng đại 10x và bắt đầu với mức áp lực 1 mmHg. Thời điểm ghi nhận chỉ số là khi các vòng tròn (mires) đập theo mạch đập và mép trong của hai vòng tròn vừa chạm nhau.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đường kính diện tích làm phẳng3.06 mm
Góc giữa hai tay đèn slit lamp60 độ
Độ phóng đại khi đo10x
Sai số do loạn thị1 mmHg nếu loạn thị > 3-4 diopters
Hiệu chỉnh CCTtài liệu không nêu consensus, ước tính +/- 0.7 mmHg mỗi 10 microns so với 520 microns
Tần suất hiệu chuẩn tonometermỗi tháng
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các nguồn sai số như nhuộm quá nhiều (thick mires) gây tăng giả tạo, nhuộm quá ít (thin mires) gây giảm giả tạo, và sai lệch vị trí vòng tròn (misaligned mires) là những lỗi kỹ thuật thường gặp cần lưu ý.

Soi góc tiền phòng (Gonioscopy)

Soi góc tiền phòng (gonioscopy) vẫn là tiêu chuẩn vàng để đánh giá góc tiền phòng ngay cả sau 100 năm, vì đây là phương pháp duy nhất cho phép quan sát trực tiếp góc tiền phòng, hỗ trợ chẩn đoán, phân loại Glaucoma và là nền tảng cho các phẫu thuật MIGS (Minimally Invasive Glaucoma Surgery). Có hai loại là soi góc trực tiếp và gián tiếp. Các nguyên tắc chính bao gồm: tư thế bệnh nhân đúng, đặt kính đúng, kiểm soát chiếu sáng và áp lực tối ưu lên giác mạc. Các sai lầm thường gặp bao gồm chiếu sáng quá ít hoặc quá nhiều, áp lực quá mức lên giác mạc gây nếp gấp màng Descemet, hoặc chạm quá nhẹ gây tiếp xúc kém.

Đánh giá đĩa thị (Optic Disc Assessment)

Đánh giá đĩa thị là chỉ số quan trọng đầu tiên trong chẩn đoán Glaucoma. Quy trình tiếp cận bao gồm 7 bước, bắt đầu bằng việc xác định kích thước và hình dạng đĩa thị. Kích thước đĩa thị thay đổi theo chủng tộc, thường nhỏ hơn ở người châu Á và lớn nhất ở người da đen. Việc sử dụng các tiêu chuẩn như ISNT rule (độ dày viền thần kinh theo thứ tự Inferior > Superior > Nasal > Temporal) và DDLS (Disc Damage Likelihood Scale) giúp định lượng tốt hơn nguy cơ tiến triển. Xuất huyết đĩa thị (optic splinter hemorrhages) được ghi nhận trong 4-7% các trường hợp tổn thương đĩa thị do Glaucoma và có thể xuất hiện trước các thay đổi thị trường từ 1-7 năm.

Phân tích thị trường và OCT

Phân tích thị trường (visual field) và OCT (Optical Coherence Tomography) là các công cụ bổ trợ quan trọng. Đối với thị trường, các chỉ số độ tin cậy như fixation losses, false positive và false negative là cần thiết để đánh giá độ tin cậy của kết quả. Đối với OCT, việc đánh giá độ dày lớp sợi thần kinh quanh gai (RNFL) là thông số quan trọng nhất. Cần lưu ý hiện tượng "spectrum bias" khi sử dụng OCT trong chẩn đoán, đặc biệt khi so sánh giữa nhóm nghi ngờ và nhóm bệnh lý, nơi độ nhạy có thể giảm xuống mức không thỏa đáng (AUC 0.6).

  • Luôn thực hiện đo nhãn áp bằng GAT như tiêu chuẩn vàng trong phòng khám Glaucoma.
  • Thực hiện soi góc tiền phòng định kỳ để đánh giá chính xác tình trạng góc.
  • Luôn kiểm tra độ tin cậy của kết quả thị trường trước khi đưa ra quyết định điều trị.
  • Kiểm tra chất lượng hình ảnh OCT (signal strength) và các lỗi phân đoạn (segmentation error) trước khi diễn giải kết quả.
  • Kết hợp lâm sàng, thị trường và hình ảnh học (OCT/đĩa thị) để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Tài liệu tham khảo:

AIOS, 2026, AIOC 2026 - GP97 Glaucoma subspeciality day Session I Diagnostics, YouTube Channel: aioseditorproceedings, Video ID: HelKKiyFtZU.

Xem thêm