Chẩn đoán và quản lý bệnh lý võng mạc, màng bồ đào và nội nhãn tại AIOC 2026

Bs Ngô Hữu Thế
12.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 (GP191, Eyeshala Session 3), các chuyên gia đã trình bày về chẩn đoán và quản lý các bệnh lý võng mạc, màng bồ đào và viêm nội nhãn. Nội dung tập trung vào việc nhận diện kiểu hình (phenotypic) trong viêm màng bồ đào sau, các rối loạn giao diện võng mạc-dịch kính (vitreoretinal interface disorders) và quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường.

Viêm màng bồ đào sau và các rối loạn võng mạc nhiễm trùng

Trong viêm màng bồ đào sau, việc phân loại kiểu hình thành viêm võng mạc (retinitis), viêm màng mạch (choroiditis), viêm võng mạc-màng mạch (retinochoroiditis) hoặc viêm mạch võng mạc (retinal vasculitis) là bước đầu tiên. Viêm võng mạc thường có tổn thương nông, che khuất mạch máu võng mạc, ranh giới không rõ và kèm theo viêm dịch kính (vitritis) đáng kể. Ngược lại, viêm màng mạch có tổn thương sâu, mạch máu võng mạc vẫn quan sát được và tổn thương có màu vàng. Các tác nhân nhiễm trùng bao gồm virus, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng và giun sán. Đối với toxoplasmosis, chẩn đoán dựa trên lâm sàng và xét nghiệm huyết thanh, trong trường hợp không điển hình có thể thực hiện PCR gen B1. Điều trị bao gồm thuốc kháng toxoplasma kết hợp với steroid toàn thân sau 48 giờ, duy trì khoảng 4 tuần hoặc cho đến khi tổn thương thoái triển. Trong các trường hợp viêm võng mạc hoại tử cấp tính (ARN), CMV retinitis, cần điều trị kháng virus tại chỗ và toàn thân, kết hợp phẫu thuật nếu có bong võng mạc.

Rối loạn giao diện võng mạc-dịch kính

Các rối loạn giao diện võng mạc-dịch kính (vitreoretinal interface disorders) như VMA, VMT và lỗ hoàng điểm (macular hole) liên quan đến quá trình thoái hóa dịch kính theo tuổi. VMA thường là hiện tượng bình thường do lão hóa. VMT gây kéo căng võng mạc, có thể dẫn đến biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) và phù hoàng điểm. Đối với VMT, không phải tất cả các trường hợp đều cần can thiệp phẫu thuật nếu thị lực vẫn tốt (ví dụ 6/6). Phẫu thuật được chỉ định khi triệu chứng ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày. Trong phẫu thuật, việc tạo bong dịch kính sau (PVD) là bước then chốt. Đối với lỗ hoàng điểm, việc bóc màng ngăn trong (ILM peel) hiện được coi là bắt buộc trong phẫu thuật lỗ hoàng điểm, tuy nhiên cần thận trọng để tránh tổn thương võng mạc.

Quản lý bệnh võng mạc đái tháo đường

Bệnh võng mạc đái tháo đường là một bệnh lý liên tục từ giai đoạn tiền lâm sàng đến giai đoạn cuối. Quản lý tối ưu đòi hỏi cách tiếp cận đa phương diện, bao gồm kiểm soát lipid, huyết áp, HbA1c và chức năng thận. Đối với phù hoàng điểm đái tháo đường (DME), laser được chỉ định cho các trường hợp rò rỉ cách trung tâm hoàng điểm từ 750 đến 1.000 micron. Đối với các trường hợp DME không đáp ứng với thuốc kháng VEGF, có thể cân nhắc chuyển sang steroid. Trong trường hợp bệnh nhân có bệnh thận nặng (GFR < 30 ml/phút), cần theo dõi tỷ lệ albumin/creatinine niệu và hạn chế tối đa lượng thuốc kháng VEGF.

Viêm nội nhãn và quản lý nhiễm trùng

Viêm nội nhãn (endophthalmitis) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể là một tình trạng cấp cứu. Chẩn đoán dựa trên tiền sử phẫu thuật và các dấu hiệu lâm sàng như sung huyết, flare tiền phòng, tế bào dịch kính và mất phản xạ đáy mắt. Việc điều trị empiric (theo kinh nghiệm) cần được thực hiện ngay lập tức mà không chờ kết quả nuôi cấy. Tiêm dexamethasone nội nhãn được khuyến cáo để kiểm soát viêm. Đối với các trường hợp nhiễm khuẩn gram âm, cần cân nhắc các phác đồ kháng sinh mạnh hơn do tình trạng kháng thuốc ngày càng tăng. Việc sử dụng NGS (next-generation sequencing) có thể giúp xác định tác nhân trong các trường hợp nuôi cấy âm tính.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ mắc viêm nội nhãn0,07% đến 0,1%
Tỷ lệ nuôi cấy âm tính (Hyderabad)73% (năm 1991), 30% (năm 2025)
Tỷ lệ bệnh nhân cải thiện thị lực (EBS)25%
Thời gian theo dõi sau phẫu thuật lỗ hoàng điểm14 năm (ca lâm sàng)
Ngưỡng laser hoàng điểm750 đến 1.000 micron từ trung tâm hoàng điểm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, GP191, Eyeshala Session 3; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về điều trị viêm nội nhãn và bệnh võng mạc đái tháo đường cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng lâm sàng cụ thể của bệnh nhân. Việc sử dụng NGS trong chẩn đoán viêm nội nhãn là một hướng đi mới đầy hứa hẹn nhưng cần cân nhắc chi phí.
  • Luôn kiểm tra tiền sử toàn thân (huyết áp, chức năng thận) trước khi quyết định điều trị DME.
  • Không nên trì hoãn phẫu thuật trong viêm nội nhãn cấp tính nếu có chỉ định.
  • Cân nhắc sử dụng steroid nội nhãn bổ trợ trong viêm nội nhãn để kiểm soát phản ứng viêm.
  • Trong phẫu thuật lỗ hoàng điểm, ưu tiên bóc màng ngăn trong nhưng tránh thao tác quá mức gây tổn thương võng mạc.
  • Theo dõi sát bệnh nhân đái tháo đường có bệnh thận mạn tính khi sử dụng thuốc kháng VEGF.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, GP191 Eyeshala Session 3 Retina and Uvea, aioseditorproceedings, Video ID: U_Bt5izU70c.

Xem thêm