Tầm quan trọng của kiểu hình chi tiết trong chẩn đoán và quản lý Glaucoma ở trẻ em

Bs Ngô Hữu Thế
12.11.26
Last Updated

Tại hội nghị AIOC 2026, phiên thảo luận IPGS (International Pediatric Glaucoma Society) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện kiểu hình chi tiết (detailed phenotyping) trong chẩn đoán và quản lý các bệnh lý Glaucoma ở trẻ em. Việc đánh giá toàn diện giúp phân biệt các bệnh lý có biểu hiện lâm sàng tương tự, từ đó định hướng can thiệp phẫu thuật và tiên lượng chính xác hơn cho bệnh nhi.

Đánh giá lâm sàng và các công cụ hỗ trợ

Đối với trẻ sơ sinh có giác mạc đục, việc chẩn đoán phân biệt giữa Glaucoma và các bệnh lý giác mạc khác là thách thức lớn. Quy trình đánh giá chuẩn bao gồm: đo nhãn áp (tonometry), soi góc tiền phòng (gonoscopy), khám đáy mắt, đo thị trường (perimetry), chụp ảnh đoạn trước và sau, cùng với khám dưới gây mê (Examination Under Anesthesia - EUA). Trong trường hợp không có điều kiện thực hiện EUA, các kỹ thuật thay thế như đo đường kính giác mạc bằng dải giấy Schirmer (tạo hình chữ U), đo nhãn áp bằng thiết bị cầm tay (như Tono-Pen) hoặc đánh giá trương lực kỹ thuật số (digital tension) đóng vai trò quan trọng. Ngoài ra, kỹ thuật chụp OCT cho trẻ thức (flying baby OCTs) hỗ trợ đắc lực trong việc quan sát cấu trúc nhãn cầu mà không cần gây mê.

Phân biệt Glaucoma bẩm sinh nguyên phát và các bệnh lý khác

Dữ liệu lâm sàng cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa Glaucoma bẩm sinh nguyên phát (Primary Congenital Glaucoma - PCG) và các bệnh lý như loạn dưỡng giác mạc di truyền (Shed - SLC4A11 mutation). Trong khi PCG thường có các vết rách màng Descemet (DM) hoặc màng tiền phòng (PDL), thì các trường hợp loạn dưỡng giác mạc di truyền thường có giác mạc dày đồng nhất (thường >1.000 microns) và biểu mô dày với màng Bowman bất thường. Việc sử dụng UBM (Ultrasound Biomicroscopy) giúp phát hiện các bất thường cấu trúc góc tiền phòng mà soi góc thông thường không thể quan sát được, đặc biệt khi giác mạc đục.

Hội chứng và các yếu tố hệ thống

Nhiều trường hợp Glaucoma thứ phát liên quan đến các hội chứng di truyền hoặc nhiễm trùng bẩm sinh (TORCH). Ví dụ, hội chứng Peters anomaly có thể biểu hiện với các dính màng bồ đào vào giác mạc. Các bệnh nhi có biểu hiện sứt môi, hở hàm ếch hoặc các bất thường tim mạch cần được tầm soát kỹ lưỡng. Hội chứng Rubella bẩm sinh thường đi kèm với bộ ba: đục thủy tinh thể, điếc thần kinh giác quan và dị tật tim, cùng dấu hiệu đặc trưng là "double ring size sign" (mỏng nhu mô ngoại vi kèm tăng sắc tố). Việc nhận diện đúng kiểu hình giúp tránh các can thiệp phẫu thuật không phù hợp, vì các nhóm bệnh này thường kháng trị với các phẫu thuật góc tiền phòng truyền thống như cắt bè (trabeculectomy) hoặc mở góc (goniotomy).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ dày giác mạc trong loạn dưỡng di truyền>1.000 microns
Độ dày giác mạc đo được trong ca bệnh1.15 mm
Cỡ mẫu nghiên cứutài liệu không nêu
Tỷ lệ thành công phẫu thuậttài liệu không nêu
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc "đốt cháy giai đoạn" trong chẩn đoán PCG mà bỏ qua các bệnh lý di truyền khác là sai lầm phổ biến. Việc sử dụng AI trong tương lai để phân tích ảnh chụp góc tiền phòng (AS-OCT) hứa hẹn sẽ cải thiện khả năng tiên lượng đáp ứng với phẫu thuật.
  • Luôn thực hiện đánh giá kiểu hình chi tiết trước khi quyết định phẫu thuật cho trẻ em.
  • Sử dụng các công cụ hỗ trợ như UBM hoặc OCT khi giác mạc đục để chẩn đoán phân biệt.
  • Tầm soát các bất thường hệ thống (tim mạch, thính giác) ở trẻ có Glaucoma thứ phát.
  • Cân nhắc lại chẩn đoán khi trẻ lớn lên và các đặc điểm lâm sàng thay đổi.

Tài liệu tham khảo:

Shikha Gupta, 2026, Why the detailed Phenotype matters, AIOC 2026 GP19, Video ID: 9Zj8nuHUQSc.

Xem thêm