Chẩn đoán và quản lý các khối u nội nhãn: Góc nhìn cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 (IC554) đã cung cấp cái nhìn tổng quan về chẩn đoán và quản lý các khối u nội nhãn (intraocular tumors) cho bác sĩ nhãn khoa tổng quát. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa các tổn thương lành tính và ác tính thông qua thăm khám lâm sàng chi tiết và hình ảnh học đa phương thức (multimodal imaging).

Nốt ruồi hắc mạc và u hắc tố hắc mạc

Nốt ruồi hắc mạc (choroidal nevi) là khối u hắc tố lành tính phổ biến nhất ở người da trắng (tỷ lệ 5,6%). Đặc điểm lâm sàng bao gồm tổn thương phẳng hoặc gồ nhẹ, khu trú, thường có sắc tố. Đường kính đáy trung bình là 5 mm, độ dày trung bình 1,5 mm. Các biến thể như nốt ruồi có quầng (halo nevi) hoặc nốt ruồi ngược (reverse halo nevi) có nguy cơ chuyển dạng ác tính rất thấp. Ngược lại, u hắc tố hắc mạc (choroidal melanoma) thường có hình dạng "cúc áo" (collar button) hoặc hình nấm, kèm theo dịch dưới võng mạc (SRF) và các đốm xuất huyết. Siêu âm B-scan đặc trưng bởi cấu trúc rỗng (melanoma hollow) hoặc giảm âm. Các yếu tố nguy cơ chuyển dạng được tóm tắt qua từ viết tắt dựa trên hình ảnh học: độ dày > 2 mm, có dịch dưới võng mạc, thị lực < 20/50, sắc tố cam (lipofuscin) trên tự huỳnh quang, và đường kính > 5 mm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ nốt ruồi hắc mạc (người da trắng)5,6%
Đường kính đáy trung bình nốt ruồi5 mm
Độ dày trung bình nốt ruồi1,5 mm
Tỷ lệ tổn thương sau xích đạo94%
Tỷ lệ khiếm khuyết thị trường ở nốt ruồi38% đến 85%
Nguy cơ chuyển dạng nốt ruồi (1 năm)1%
Nguy cơ chuyển dạng nốt ruồi (10 năm)14%
Nguy cơ chuyển dạng (4+ yếu tố nguy cơ)lên đến 70%
Định nghĩa tăng trưởng nốt ruồi bình thường< 0,06 mm/năm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc theo dõi nốt ruồi hắc mạc cần sự kiên trì với tài liệu hóa hình ảnh định kỳ. Cần lưu ý rằng sự tăng trưởng chậm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu ác tính, nhưng cần cảnh giác cao độ khi có từ 4 yếu tố nguy cơ trở lên.

Di căn hắc mạc

Di căn hắc mạc (choroidal metastasis) là khối u ác tính nội nhãn phổ biến nhất, thường xuất phát từ ung thư vú (53%) và phổi (20%). Khoảng 25-30% trường hợp không có tiền sử ung thư hệ thống. Tổn thương thường có màu vàng bẩn (dirty yellow), hình dạng phẳng hoặc hình vòm, thường ở cực sau. Dịch dưới võng mạc xuất hiện trong 73% trường hợp. Chẩn đoán dựa vào hình ảnh học đa phương thức và tầm soát hệ thống bằng PET CT. Điều trị ưu tiên là liệu pháp hệ thống cho ung thư nguyên phát; liệu pháp tại chỗ (EBRT, TTT) chỉ cân nhắc khi cần thiết.

U nguyên bào võng mạc và các tổn thương giả

U nguyên bào võng mạc (retinoblastoma) là khối u nội nhãn phổ biến nhất ở trẻ em. Đặc điểm điển hình là tổn thương màu trắng, mạch máu nuôi lớn, có thể kèm vôi hóa trên siêu âm. Các tổn thương giả (mimickers) cần phân biệt bao gồm bệnh Coats (Coats disease) với đặc điểm mạch máu giãn hình túi (telangiectatic vessels) và dịch tiết vàng, bệnh võng mạc trẻ sinh non (PHPV) với biểu hiện vi nhãn cầu, và viêm màng bồ đào do Toxocara. Việc chụp MRI là cần thiết để loại trừ u nguyên bào võng mạc ba bên (trilateral retinoblastoma) ở các trường hợp gia đình.

Các khối u mạch máu và tổn thương sắc tố khác

U mạch máu hắc mạc (choroidal hemangioma) thường xuất hiện dưới dạng tổn thương màu đỏ cam, gồ cao, có thể liên quan đến hội chứng Sturge-Weber (23%). U nguyên bào mạch võng mạc (retinal capillary hemangioblastoma) thường liên quan đến hội chứng VHL (Von Hippel-Lindau). Các tổn thương sắc tố như phì đại bẩm sinh biểu mô sắc tố võng mạc (CHIEP) thường lành tính, cần phân biệt với các tổn thương ác tính thông qua theo dõi hình ảnh học định kỳ.

  • Luôn thực hiện khám đáy mắt giãn đồng tử chi tiết cho mọi bệnh nhân có triệu chứng thị lực.
  • Sử dụng hình ảnh học đa phương thức (OCT, siêu âm, tự huỳnh quang) để đánh giá các tổn thương nghi ngờ.
  • Không vội vàng can thiệp tại chỗ khi chưa loại trừ các bệnh lý hệ thống hoặc chưa có chẩn đoán xác định.
  • Chuyển tuyến chuyên khoa ung bướu nhãn khoa khi tổn thương có các đặc điểm nghi ngờ ác tính hoặc không rõ ràng.
  • Duy trì theo dõi sát (follow-up) các tổn thương lành tính để phát hiện sớm dấu hiệu thay đổi.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC554 Intraocular tumors – What we MUST know general ophthalmologist perspective, aioseditorproceedings, Video ID: e8cdMgzhg9I.

Xem thêm