Kỹ thuật thay thế thủy tinh thể nhân tạo (IOL Exchange) và xử lý biến chứng

Bs Ngô Hữu Thế
3.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC56, Dr. Gaurav Luthra đã trình bày các kỹ thuật thay thế thủy tinh thể nhân tạo (IOL exchange) và chiến lược xử lý các tình huống lâm sàng phức tạp. Việc thay thế IOL thường được chỉ định trong các trường hợp sai lệch khúc xạ (refractive surprises), IOL bị lệch hoặc bán trật (dislocated and subluxated lenses), IOL bị hỏng, hoặc các biến chứng do IOL gây ra như hội chứng UGH (Uveitis-Glaucoma-Hyphema syndrome).

Chỉ định và thách thức trong thay thế IOL

Các tình huống lâm sàng đòi hỏi can thiệp thay thế IOL bao gồm: sai lệch khúc xạ, IOL bị lệch/bán trật, IOL bị hỏng (mất haptic hoặc các lỗi sản xuất khác), và các biến chứng như hội chứng UGH khi bao sau (PC - posterior capsule) không còn nguyên vẹn hoặc IOL nằm trong rãnh (sulcus). Ngoài ra, các trường hợp IOL đa tiêu cự (multifocal IOLs) cần thay thế do không đạt kỳ vọng thị giác, hoặc các ca có nhiều IOL chồng lên nhau (double or triple IOLs) cũng là những thách thức lớn. Đối với các IOL làm bằng chất liệu PMMA (polymethyl methacrylate), việc cắt nhỏ để lấy ra là không khả thi với các phương pháp thông thường, đòi hỏi phẫu thuật viên phải thực hiện đường mổ lớn để lấy nguyên khối hoặc cắt bỏ haptic tại vị trí nối haptic-optic.

Kỹ thuật cắt và lấy IOL

Kỹ thuật lấy IOL phụ thuộc vào chất liệu và vị trí của IOL. Đối với các IOL hiện đại, việc sử dụng kéo chuyên dụng (như MST scissors) cho phép cắt IOL ngay trong mắt để lấy ra qua đường mổ nhỏ. Một kỹ thuật hiệu quả là chỉ cần cắt một phần IOL, sau đó dùng kẹp (forceps) để xoay và kéo các phần còn lại ra ngoài, giúp bảo vệ bao sau khỏi tổn thương. Đối với các trường hợp IOL bị kẹt hoặc có nhiều xơ dính, việc giải phóng các dính bao (capsular adhesions) là bước quan trọng trước khi lấy IOL ra khỏi túi bao. Việc sử dụng triamcinolone được khuyến cáo để nhuộm và làm sạch dịch kính (vitreous) nếu có nghi ngờ thoát dịch kính, nhằm tránh các biến chứng viêm nhiễm hoặc phù giác mạc sau phẫu thuật.

Sử dụng thiết bị cắt siêu âm

Việc sử dụng máy cắt siêu âm (ultrasonic cutter) là một phương pháp tiên tiến để cắt IOL. Kỹ thuật này yêu cầu phẫu thuật viên giữ IOL chắc chắn bằng kẹp ở tay trái, sau đó đưa IOL vào đầu cắt siêu âm. Các thông số kỹ thuật được khuyến cáo bao gồm: công suất (power) từ 30-50 tùy thuộc vào độ dày của IOL, chế độ linear, và không sử dụng torsional. Lưu ý rằng mỗi loại máy có đầu cắt riêng biệt và không thể thay thế lẫn nhau. Phương pháp này giúp cắt IOL một cách trơn tru, giảm thiểu tổn thương nội mô giác mạc so với việc kéo căng vết mổ.

Xử lý haptic bị gãy và quyết định lâm sàng

Khi phát hiện haptic bị gãy trong quá trình đặt IOL, quyết định có nên thay thế hay không phụ thuộc vào mức độ lệch tâm và tình trạng thị giác của bệnh nhân. Nếu IOL chỉ lệch nhẹ và bệnh nhân không có triệu chứng, việc theo dõi có thể được cân nhắc. Tuy nhiên, đối với các loại IOL có haptic ngắn, nguy cơ lệch tâm muộn cao hơn so với các loại có haptic dài (như một số dòng Care Group). Quyết định cuối cùng là sự cân nhắc giữa lợi ích và rủi ro, dựa trên ngưỡng chịu đựng của từng bệnh nhân cụ thể.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Công suất máy cắt siêu âm30, 40 hoặc 50 (tùy độ dày IOL)
Chế độ cắtLinear
Tình trạng bao sauTài liệu không nêu
Tỷ lệ biến chứng UGHTài liệu không nêu
Bình luận: Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc tối ưu hóa thao tác cơ học để giảm thiểu kích thước đường mổ và bảo vệ cấu trúc nhãn cầu. Việc sử dụng máy cắt siêu âm cho IOL là một kỹ thuật chuyên sâu, đòi hỏi sự thành thạo về thiết bị. Cần lưu ý rằng các khuyến cáo về thông số máy (30-50 power) mang tính chất kinh nghiệm cá nhân của diễn giả; cần đối chiếu với hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất thiết bị cụ thể. Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng.
  • Ưu tiên bảo tồn bao sau bằng cách cắt nhỏ IOL thay vì lấy nguyên khối qua đường mổ lớn.
  • Sử dụng triamcinolone để phát hiện và làm sạch dịch kính sót lại nhằm giảm nguy cơ viêm nhiễm.
  • Đánh giá ngưỡng chịu đựng của bệnh nhân trước khi quyết định can thiệp lại đối với các trường hợp IOL lệch tâm nhẹ.
  • Lựa chọn dụng cụ cắt phù hợp (MST scissors hoặc máy cắt siêu âm) dựa trên chất liệu IOL và kinh nghiệm phẫu thuật viên.

Tài liệu tham khảo:

Gaurav Luthra, 2026, IOL Exchange Redo Refine Restore, AIOC 2026 IC56, Video ID: jBB6NO-n_XM.

Xem thêm