Hội thảo AIOC 2026 (IC552) đã thảo luận về các tình huống biến chứng trong phẫu thuật khúc xạ (oops moments) và chiến lược xử trí an toàn cho phẫu thuật viên. Phẫu thuật SMILE (Small Incision Lenticule Extraction) và phẫu thuật đặt thấu kính nội nhãn (phakic IOL) được nhấn mạnh là những kỹ thuật có độ an toàn cao nhưng vẫn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về kỹ năng và quy trình xử trí biến chứng.
Biến chứng trong phẫu thuật SMILE
Trong phẫu thuật SMILE, mất hút chân không (suction loss) là biến chứng thường gặp nhất. Nếu mất hút chân không xảy ra trong quá trình cắt bề mặt lenticule phía sau (trong vòng 10% đầu tiên), phẫu thuật viên có thể tiếp tục thực hiện lại quy trình SMILE. Tuy nhiên, nếu mất hút chân không xảy ra sau khi đã hoàn tất đường cắt chính nhưng chưa thực hiện đường cắt bên (side cut), khuyến cáo từ nhà sản xuất là chuyển đổi sang tạo vạt (flap) để sử dụng laser excimer nhằm đảm bảo kết quả khúc xạ. Việc sử dụng phần mềm Circle (Circle software) giúp chuyển đổi cap thành vạt một cách chính xác, tránh để lại các mảnh mô thừa (wedges of tissue). Các vấn đề khác như lenticule bị kẹt dưới vạt, các đốm đen (dark spots) do bụi hoặc dịch cản trở năng lượng laser, hoặc các mảnh lenticule còn sót lại (lenticular tags) cần được xử trí bằng cách làm sạch interface hoặc sử dụng phần mềm Circle để bóc tách lại ở thời điểm phù hợp khi tình trạng phù nề đã giảm.
Biến chứng trong phẫu thuật Phakic IOL
Phẫu thuật đặt thấu kính nội nhãn (IPCL/ICL) đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối trong việc đo đạc và lựa chọn kích thước thấu kính. Các biến chứng như vướng haptic vào plunger của bộ bơm (injector) cần được xử trí bằng cách rút nhẹ plunger để giải phóng haptic thay vì dùng lực kéo mạnh. Đối với tình trạng thấu kính bị xoay (malrotated toric IPCL), việc xoay lại chỉ có hiệu quả khi tương đương cầu (spherical equivalent) của sai số khúc xạ tồn dư bằng 0. Nếu có sai số khúc xạ tồn dư từ 1.0 đến 1.5 diopter, việc thay thế thấu kính bằng kích thước lớn hơn là giải pháp phù hợp. Việc lựa chọn kích thước thấu kính dựa trên các công thức như Lasso hoặc Rinstein, kết hợp với đo đạc bằng OCT (Anterior Segment OCT) và UBM (Ultrasound Biomicroscopy), đóng vai trò then chốt trong việc đạt được độ vault tối ưu (200-1000 micron) và tránh các biến chứng như tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mất hút chân không (SMILE) | tài liệu không nêu |
| Tỷ lệ biến chứng vertical gas breakthrough | 0.03% đến 0.13% |
| Độ vault tối ưu (IPCL/ICL) | 200 đến 1000 micron |
| Tỷ lệ thành công phẫu thuật Phakic IOL | trên 95% |
| Thay đổi vault theo tuổi (giảm) | 28 micron mỗi năm |
| Thay đổi độ dày thủy tinh thể theo tuổi (tăng) | 20 micron mỗi năm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các biến chứng trong phẫu thuật khúc xạ, dù hiếm gặp, đòi hỏi phẫu thuật viên phải có tư duy xử trí bình tĩnh và nắm vững các kỹ thuật chuyển đổi (như từ SMILE sang vạt). Việc nhấn mạnh vào tầm quan trọng của việc đo đạc tiền phẫu (white-to-white, anterior chamber depth) và sử dụng các công thức tính toán hiện đại là rất xác đáng để giảm thiểu rủi ro. Góc nhìn nhãn khoa (biên tập bổ sung, cần kiểm chứng): Việc sử dụng Mitomycin C trong các thủ thuật bề mặt sau phẫu thuật khúc xạ trước đó cần được cân nhắc kỹ về nồng độ và thời gian tiếp xúc để tránh biến chứng tan chảy giác mạc (corneal melt).
- Luôn giữ bình tĩnh và không hoảng loạn khi xảy ra biến chứng trong quá trình phẫu thuật.
- Sử dụng phần mềm hỗ trợ (như Circle software) để chuyển đổi SMILE sang vạt khi cần thiết.
- Thực hiện đo đạc tiền phẫu kỹ lưỡng bằng nhiều phương pháp (OCT, UBM) để lựa chọn kích thước thấu kính Phakic IOL chính xác.
- Không ngần ngại tham vấn đồng nghiệp hoặc chuyên gia khi gặp các tình huống khó khăn trong phẫu thuật.
- Theo dõi sát sao bệnh nhân trong ngày đầu sau phẫu thuật để phát hiện sớm các biến chứng như lệch vạt hoặc tăng nhãn áp.
Tài liệu tham khảo:
Rupal Sham, 2026, AIOC 2026 IC552 OOPS MOMENTS OF REFRACTIVE SURGERY AND HOW TO DEFEND IT, aioseditorproceedings, Video ID: YgOe66_nN_I