Chẩn đoán và xử trí viêm dịch kính (Vitritis) trong thực hành lâm sàng

Bs Ngô Hữu Thế
6.11.26
Last Updated

Hội thảo AIOC 2026 (IC264) với chủ đề "Vitritis decoded" đã cung cấp cái nhìn toàn diện về chẩn đoán và quản lý viêm dịch kính (vitritis) từ các chuyên gia nhãn khoa. Viêm dịch kính là tình trạng thâm nhiễm tế bào trong khoang dịch kính, đòi hỏi sự phân biệt chính xác giữa các nguyên nhân nhiễm trùng và không nhiễm trùng để có hướng xử trí kịp thời.

Viêm dịch kính trong hội chứng độc tính phân đoạn sau (TPSS)

Hội chứng độc tính phân đoạn sau (Toxic Posterior Segment Syndrome - TPSS) là tình trạng viêm vô trùng tương tự như hội chứng độc tính tiền phòng (TASS). TPSS thường xuất hiện vào ngày hậu phẫu thứ nhất hoặc thứ hai. Các dấu hiệu nhận biết bao gồm viêm dịch kính mức độ nặng, thường không kèm theo đau dữ dội hoặc các dấu hiệu viêm ngoài nhãn cầu rõ rệt. Một quy tắc lâm sàng quan trọng là TPSS thường đáp ứng tốt với steroid, trong khi viêm nội nhãn nhiễm trùng có xu hướng tiến triển nặng dần theo thời gian. Các yếu tố nguy cơ bao gồm việc sử dụng các dụng cụ tiệt trùng bằng ETO, các loại dịch truyền, khí, dầu silicon hoặc thuốc nhuộm trong quá trình phẫu thuật. Nếu tình trạng viêm xuất hiện theo cụm (cluster), cần dừng ngay các ca phẫu thuật tiếp theo để kiểm tra lại hệ thống.

Viêm dịch kính trong các bệnh lý viêm màng bồ đào

Viêm dịch kính có thể là biểu hiện khởi đầu hoặc biểu hiện kèm theo của hầu hết các bệnh lý viêm màng bồ đào (uveitis). Trong bệnh Birdshot chorioretinopathy, bệnh nhân thường là phụ nữ trung niên, biểu hiện viêm dịch kính mạn tính mức độ nhẹ nhưng gây tổn thương tiến triển. Đặc điểm lâm sàng là các tổn thương hình trứng màu kem, sắp xếp theo trục hướng tâm so với gai thị. Đối với hội chứng Fuch's uveitis syndrome, viêm dịch kính thường bị bỏ sót, biểu hiện bằng bụi dịch kính trắng mịn. Trong viêm màng bồ đào do HLA-B27, viêm dịch kính thường là kết quả của sự tràn dịch từ viêm tiền phòng nặng. Sarcoidosis là nguyên nhân quan trọng gây viêm dịch kính với các đám mờ hình cầu tuyết (snowball opacities) hoặc hình ảnh chuỗi ngọc (string of pearls). Pars planitis được chẩn đoán bằng cách loại trừ, với đặc trưng là viêm dịch kính nguyên phát kèm theo hiện tượng snow banking ở vùng pars plana.

Viêm dịch kính trong viêm nội nhãn nhiễm trùng

Viêm nội nhãn do vi khuẩn Gram dương chiếm khoảng 94% các trường hợp viêm nội nhãn sau phẫu thuật, với tác nhân phổ biến nhất là tụ cầu (Staphylococcus). Viêm nội nhãn do vi khuẩn Gram âm thường có độc lực cao hơn, tiến triển nhanh và tiên lượng thị lực kém hơn. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm giảm thị lực nhanh, đau nhức mắt, sưng nề mi, mủ tiền phòng (hypopyon) và mất phản xạ đỏ. Việc chẩn đoán cần dựa vào lâm sàng và siêu âm B-scan để đánh giá mức độ viêm dịch kính. Điều trị cần can thiệp sớm bằng kháng sinh tiêm nội nhãn (intravitreal injection) và phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) nếu cần thiết. Thời gian can thiệp trong vòng 24-48 giờ là yếu tố quyết định bảo tồn thị lực.

Viêm dịch kính trong bệnh lý thâm nhiễm (Masquerade syndromes)

Các bệnh lý thâm nhiễm như u lympho nội nhãn (vitreoretinal lymphoma) hoặc di căn thường biểu hiện dưới dạng viêm dịch kính không đáp ứng với steroid. U lympho nguyên phát thường gặp ở bệnh nhân lớn tuổi, biểu hiện bằng các tế bào ác tính có tỷ lệ nhân/bào tương (NC ratio) cao. Chẩn đoán xác định dựa vào tế bào học (cytology) hoặc các xét nghiệm phân tử như đột biến MYD88 L265P. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là cực kỳ quan trọng vì các bệnh lý này không đáp ứng với kháng sinh hay kháng viêm thông thường.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ vi khuẩn Gram dương trong viêm nội nhãn94% các trường hợp cấy dương tính
Tỷ lệ tụ cầu (Staph)Khoảng 70% các trường hợp
Tỷ lệ viêm màng bồ đào do lao (TB)4% toàn cầu, 22-48% ở vùng dịch tễ
Tỷ lệ viêm màng bồ đào trước do lao12-36% các trường hợp
Tỷ lệ viêm màng bồ đào sau do lao11-20% các trường hợp
Tỷ lệ viêm toàn màng bồ đào do lao35-42% các trường hợp
Tỷ lệ viêm nội nhãn do nấm15-19% các trường hợp toàn cầu
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 (2026); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt giữa viêm nhiễm trùng và viêm vô trùng (độc tính/thâm nhiễm). Việc sử dụng steroid cần thận trọng nếu chưa loại trừ được nguyên nhân nhiễm trùng. Đối với các trường hợp nghi ngờ u lympho, việc ngưng steroid 2 tuần trước khi lấy mẫu dịch kính là cần thiết để tránh kết quả âm tính giả do tế bào bị hoại tử.
  • Luôn kiểm tra tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương gần đây khi gặp viêm dịch kính.
  • Sử dụng siêu âm B-scan để đánh giá mức độ viêm khi không thể quan sát đáy mắt.
  • Cân nhắc chẩn đoán u lympho nội nhãn ở bệnh nhân lớn tuổi có viêm dịch kính dai dẳng không đáp ứng steroid.
  • Can thiệp sớm bằng kháng sinh tiêm nội nhãn trong viêm nội nhãn nhiễm trùng, không chờ kết quả cấy.
  • Thực hiện lấy mẫu dịch kính với tốc độ cắt (cut rate) thấp để bảo tồn tế bào cho xét nghiệm tế bào học.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, IC264 Vitritis decoded, aioseditorproceedings, YouTube Video ID: I-qbAMiZt2M.

Xem thêm