Khóa học hướng dẫn (instruction course) AIOC 2026 IC27 về quản lý phẫu thuật đục thủy tinh thể nhi khoa (pediatric cataract) đã tổng hợp các kỹ thuật lâm sàng và chiến lược xử trí cho các trường hợp phức tạp. Đục thủy tinh thể nhi khoa chiếm khoảng 15% đến 20% nguyên nhân gây mù lòa ở trẻ em tại Ấn Độ, đòi hỏi sự tiếp cận toàn diện từ chẩn đoán hệ thống đến kỹ thuật phẫu thuật tinh vi.
Chẩn đoán và đánh giá hệ thống
Việc đánh giá trẻ bị đục thủy tinh thể cần tập trung vào ba yếu tố chính (3F: form, face, family). Bác sĩ cần quan sát hình thái đục (morphology), đặc điểm khuôn mặt (face) để phát hiện các hội chứng di truyền, và tiền sử gia đình. Các dấu hiệu như đục thủy tinh thể kèm theo subluxation (bán trật), proptosis (lồi mắt), hoặc microphthalmos (nhãn cầu nhỏ) là những gợi ý quan trọng. Việc thăm khám cha mẹ và anh chị em ruột là bước không tốn kém nhưng mang lại giá trị chẩn đoán cao. Ví dụ, đục thủy tinh thể kèm theo anterior lenticonus gợi ý hội chứng thận và điếc thần kinh giác quan. Trong các trường hợp khó, việc sử dụng công nghệ hỗ trợ như PubMed hoặc các cơ sở dữ liệu hình ảnh là cần thiết để nhận diện các hội chứng hiếm gặp như hội chứng Hallermann-Streiff.
Kỹ thuật phẫu thuật đục thủy tinh thể nhi khoa
Phẫu thuật nên được thực hiện sớm, khoảng 6 đến 8 tuần tuổi đối với đục thủy tinh thể hai mắt và 4 đến 6 tuần tuổi đối với đục thủy tinh thể một mắt để ngăn ngừa tình trạng thiếu hụt kích thích thị giác (stimulus deprivation). Các bước kỹ thuật bao gồm: sử dụng nhuộm bao bằng trypan blue dye (0.06%), tạo đường rạch giác mạc, và thực hiện anterior capsulorhexis (khoảng 5 mm) cùng posterior capsulorhexis (khoảng 4 mm). Đối với trẻ dưới 8 tuổi, việc thực hiện posterior capsulotomy và vitrectomy là cần thiết để giảm tỷ lệ đục bao sau (PCO - posterior capsule opacification). Hydrodissection đa góc phần tư giúp làm sạch chất nhân thủy tinh thể dễ dàng hơn. Thủy tinh thể nhân tạo (IOL) hydrophobic acrylic được ưu tiên sử dụng.
Lựa chọn vị trí đặt IOL và tính toán công suất
Việc đặt IOL trong túi bao (endocapsular) là tiêu chuẩn, tuy nhiên trong các trường hợp túi bao nhỏ hoặc bất thường, các kỹ thuật như posterior optic capture hoặc bicapsular capture được áp dụng để ổn định IOL. Việc sử dụng UBM (ultrasound biomicroscopy) giúp đo kích thước túi bao, hỗ trợ quyết định vị trí đặt IOL. Tính toán công suất IOL ở trẻ em là một thách thức do sự khác biệt về sinh trắc học so với người lớn. Các công thức như SRK/T hoặc Holiday 2 thường được sử dụng, nhưng không có sự đồng thuận tuyệt đối. Mục tiêu là nhắm đến tình trạng viễn thị nhẹ để bù đắp cho sự thay đổi khúc xạ theo tuổi, tránh tình trạng cận thị hóa (myopic shift) sau phẫu thuật.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ mù lòa do đục thủy tinh thể nhi khoa tại Ấn Độ | 15% đến 20% |
| Thời điểm phẫu thuật (hai mắt) | 6 đến 8 tuần tuổi |
| Thời điểm phẫu thuật (một mắt) | 4 đến 6 tuần tuổi |
| Kích thước anterior capsulorhexis | 5 mm |
| Kích thước posterior capsulorhexis | 4 mm |
| Tỷ lệ đục bao sau (VO) trong các nghiên cứu | 20% đến 40% |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC27, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa kỹ thuật phẫu thuật dựa trên hình thái đục và tình trạng túi bao. Hạn chế của tài liệu là thiếu các số liệu thống kê chi tiết về kết quả thị lực dài hạn sau phẫu thuật. Việc sử dụng các kỹ thuật như optic capture đòi hỏi phẫu thuật viên có kinh nghiệm cao để tránh các biến chứng như rách bao hoặc lệch IOL.
- Luôn kiểm tra tiền sử gia đình và đặc điểm khuôn mặt của trẻ để tầm soát hội chứng hệ thống.
- Thực hiện posterior capsulotomy và vitrectomy cho trẻ dưới 8 tuổi để giảm thiểu PCO.
- Sử dụng UBM để đánh giá kích thước túi bao trong các trường hợp phức tạp hoặc mắt nhỏ.
- Ưu tiên đặt IOL trong túi bao, cân nhắc optic capture khi túi bao không ổn định.
- Theo dõi khúc xạ định kỳ và điều chỉnh mục tiêu công suất IOL theo tuổi để tránh cận thị hóa.
Tài liệu tham khảo:
Jagatram, 2026, Surgical management of pediatric cataract: Video based learning, AIOC 2026 IC27, Video ID: F8op9UmnZs0.