Quản lý phẫu thuật bệnh lý hoàng điểm: Từ hố gai thị đến lỗ hoàng điểm

Bs Ngô Hữu Thế
5.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026 (IC272), các chuyên gia đã trình bày kinh nghiệm lâm sàng về quản lý phẫu thuật các bệnh lý hoàng điểm phức tạp, bao gồm hố gai thị (optic disc pit), màng trước võng mạc (ERM) và lỗ hoàng điểm (macular hole). Các báo cáo tập trung vào việc tối ưu hóa kỹ thuật phẫu thuật, sử dụng các chất hỗ trợ và xử lý các biến chứng trong quá trình can thiệp.

Hố gai thị và bệnh lý hoàng điểm

Hố gai thị là một bệnh lý bẩm sinh hiếm gặp với tỷ lệ khoảng 1/10.000 mắt, thường biểu hiện ở độ tuổi trung bình 30. Bệnh lý hoàng điểm liên quan đến hố gai thị thường đi kèm với sự tích tụ dịch dưới võng mạc. Các phương pháp điều trị bao gồm bóc màng ngăn trong (Internal Limiting Membrane - ILM peeling) kết hợp laser quanh gai thị và bơm khí SF6. Một kỹ thuật mới được giới thiệu là sử dụng mảnh ghép màng ối (human amniotic membrane graft) dưới sự hỗ trợ của chụp cắt lớp quang học trong phẫu thuật (intraoperative OCT) để đóng kín hố gai thị, giúp giảm nhu cầu sử dụng laser hoặc chất chèn ép bổ sung.

Bệnh lý giao diện võng mạc: VMT và ERM

Các bệnh lý giao diện dịch kính - võng mạc (Vitreomacular Traction - VMT) và ERM đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng trước khi can thiệp. VMT có thể gây co kéo võng mạc, nhưng không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật nếu thị lực còn tốt và triệu chứng biến dạng hình ảnh (metamorphopsia) ở mức chấp nhận được. Đối với ERM, việc nhuộm màng bằng Trypan blue được ưu tiên hơn Brilliant Blue G (BBG) để tránh nhuộm âm tính. Phẫu thuật bóc màng cần sự kiên nhẫn, đặc biệt trong các trường hợp ERM thứ phát sau viêm hoặc phẫu thuật trước đó, nơi màng có thể bám dính chặt vào võng mạc.

Quản lý lỗ hoàng điểm lớn và tái phát

Lỗ hoàng điểm được phân loại dựa trên kích thước: lớn (>400 micron), rất lớn (650-800 micron), cực lớn (800-1.000 micron) và lỗ khổng lồ (>1.000 micron). Kỹ thuật vạt ILM đảo ngược (inverted ILM flap) là lựa chọn hiệu quả, với tỷ lệ đóng lỗ loại 1 đạt 92,2% trong một chuỗi 100 ca. Các kỹ thuật thay thế cho lỗ tái phát bao gồm mảnh ghép võng mạc tự thân (autologous retinal transplant) hoặc mảnh ghép màng ối. Việc sử dụng chất hỗ trợ như PFCL (perfluorocarbon liquid) giúp ổn định vạt trong quá trình phẫu thuật.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Tỷ lệ hố gai thị1 trong 10.000 mắt
Tuổi trung bình hố gai thị30 tuổi
Tỷ lệ đóng lỗ loại 1 (vạt ILM)92,2%
Cỡ mẫu nghiên cứu vạt ILMhơn 100 ca
Cỡ mẫu nghiên cứu mảnh ghép võng mạc27 ca
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như mảnh ghép màng ối hoặc mảnh ghép võng mạc tự thân là những lựa chọn cứu cánh cho các lỗ hoàng điểm khó, tuy nhiên đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và trang thiết bị hỗ trợ như intraoperative OCT. Cần lưu ý rằng việc bóc ILM quá rộng có thể gây tổn thương võng mạc, do đó cần cân nhắc kỹ giữa lợi ích đóng lỗ và nguy cơ teo võng mạc.
  • Ưu tiên triệu chứng cơ năng (metamorphopsia) hơn là chỉ số thị lực khi quyết định phẫu thuật lỗ hoàng điểm.
  • Sử dụng intraoperative OCT để đảm bảo mảnh ghép hoặc vạt ILM nằm đúng vị trí.
  • Tránh sử dụng các dụng cụ quá thô bạo (như DDMS hoặc finex loop) để tạo vạt nhằm giảm thiểu chấn thương võng mạc.
  • Trong các ca cận thị nặng, cần chú ý kỹ thuật bóc màng do độ tương phản thấp và nguy cơ bong võng mạc.
  • Cân nhắc phẫu thuật đục thủy tinh thể kết hợp nếu có đục môi trường trong suốt để cải thiện tầm nhìn phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

AIOC, 2026, Decoding Macular Surgery Case Based Understanding of Surgical Management in Macu, AIOS Editor Proceedings, Video ID: Qa2_dbjoBo8.

Xem thêm