Nghiên cứu của Soong et al (2000) trên 80 ca ghép phiến tái tạo (reconstructive lamellar patch graft) đã làm rõ vai trò của ghép giác mạc phiến trước (Anterior Lamellar Keratoplasty - LKP) trong quản lý các bệnh lý giác mạc phức tạp. LKP là kỹ thuật chỉ thay thế phần trước của giác mạc, giữ nguyên màng Descemet và nội mô, mang lại ưu điểm về độ bền vết thương và giảm nguy cơ biến chứng nội nhãn so với ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PKP).
Giới thiệu về ghép giác mạc phiến trước
LKP là một thủ thuật ngoại nhãn, giúp giảm thiểu các biến chứng nghiêm trọng như glaucoma, đục thủy tinh thể, viêm màng bồ đào, phù hoàng điểm dạng nang, bong võng mạc, viêm nội nhãn nhiễm trùng, xuất huyết hắc mạc và teo nhãn cầu. Do không ghép nội mô, tiêu chuẩn mô giác mạc ngân hàng mắt không khắt khe như PKP, cho phép sử dụng mô có nội mô không khỏe mạnh hoặc thời gian bảo quản trên 2 tuần. Tuy nhiên, LKP có hạn chế về mặt quang học do giao diện phiến (lamellar interface) có thể gây tán xạ ánh sáng, suy giảm thị lực và quang sai (wavefront aberrations). Các biến chứng tại giao diện bao gồm tân mạch, lắng đọng lipid, thâm nhiễm bạch cầu (diffuse lamellar keratitis) và kẹt dị vật.
Chỉ định quang học
Chỉ định quang học của LKP thay đổi tùy theo khu vực địa lý. Tại Ấn Độ, Climatic droplet keratopathy chiếm 45% (62/138 mắt) các ca LKP quang học, trong khi tại Mỹ, các bệnh lý loạn dưỡng (dystrophy) chiếm ưu thế. LKP được ưu tiên trong các trường hợp loạn dưỡng lớp Bowman và nhu mô trước, hoặc aniridic keratopathy do giảm nguy cơ biến chứng nội nhãn. Đối với sẹo giác mạc do Herpes simplex, cần thận trọng vì nguy cơ tái phát bệnh, tan chảy giác mạc và thất bại mảnh ghép. Trong một loạt ca bệnh, 2/4 ca ghép do sẹo Herpes đã thất bại sau khi bị loét nhu mô nặng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu LKP quang học (Ấn Độ) | 138 mắt |
| Cỡ mẫu LKP quang học (Mỹ) | 52 mắt (37 bệnh nhân) |
| Tỷ lệ thất bại ghép do Herpes (series Soong et al) | 2/4 ca |
| Tỷ lệ Climatic droplet keratopathy (Ấn Độ) | 45% (62 mắt) |
Bình luận: Thông tin theo Patel & Soong (2009); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. LKP hiện nay đã phát triển mạnh với kỹ thuật DALK (Deep Anterior Lamellar Keratoplasty) giúp bóc tách đến màng Descemet, cải thiện đáng kể kết quả thị lực so với các kỹ thuật LKP truyền thống được mô tả trong tài liệu này.
Chỉ định tái tạo
LKP tái tạo (tectonic LKP) đóng vai trò quan trọng trong quản lý loét giác mạc cấp tính hoặc thủng giác mạc. Đây là phương pháp an toàn hơn PKP trong các mắt viêm cấp tính (à chaud). Đối với loét giác mạc do bệnh tự miễn hệ thống, LKP chiếm 50/80 ca trong loạt nghiên cứu của tác giả. Viêm khớp dạng thấp là bệnh lý hệ thống phổ biến nhất liên quan đến loét giác mạc vô khuẩn cần ghép phiến. Kiểm soát tốt bệnh lý hệ thống là yếu tố tiên quyết để bảo tồn nhãn cầu và thị lực. Đối với loét giác mạc do nấm, LKP từng được coi là chống chỉ định do nấm xâm nhập sâu, tuy nhiên có thể thực hiện nếu có khả năng loại bỏ hoàn toàn mô nhiễm trùng.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Cỡ mẫu LKP tái tạo (tổng) | 80 ca (64 bệnh nhân) |
| Loét do bệnh tự miễn hệ thống | 50 ca |
| Loét do nhiễm trùng | 15 ca (18.8%) |
| Loét do viêm khớp dạng thấp | 37 ca |
Bình luận: Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng LKP như một biện pháp "cứu cánh" (stop-gap) để ổn định nhãn cầu trước khi thực hiện PKP phục hồi thị lực sau này. Cần lưu ý rằng việc bóc tách phiến trong các trường hợp viêm cấp tính thường rất khó khăn về mặt kỹ thuật.
- Ưu tiên LKP cho các bệnh nhân trẻ, năng động hoặc có nguy cơ chấn thương cao.
- Sử dụng LKP tái tạo như biện pháp tạm thời để ổn định nhãn cầu trong loét giác mạc cấp tính.
- Cần kiểm soát bệnh lý tự miễn hệ thống trước và sau phẫu thuật để đảm bảo thành công lâu dài.
- Cân nhắc kỹ thuật bóc tách sâu đến màng Descemet (deep anterior lamellar keratoplasty) để cải thiện kết quả thị lực.
- LKP là lựa chọn thay thế an toàn cho PKP ở những vùng không có ngân hàng mắt hoặc khó tiếp cận chăm sóc hậu phẫu.
Tài liệu tham khảo:
Patel SV, Soong HK, 2009, Indications and contraindications for anterior lamellar keratoplasty, Cornea: Techniques in corneal transplantation, Chapter 38, pp. 337-341.