Chiến lược lập kế hoạch đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) ở bệnh nhân cận thị nặng

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại hội thảo AIOC 2026 (IC110) của Dr. Chinnappa Ganapathi đã trình bày các thách thức và chiến lược tối ưu hóa việc lập kế hoạch đặt thủy tinh thể nhân tạo (IOL) cho bệnh nhân cận thị nặng. Cận thị nặng được định nghĩa theo lâm sàng là độ cận trên -6.00 D hoặc theo biometry là chiều dài trục nhãn cầu (Axial Length - AL) trên 26 mm.

Thách thức trong tính toán IOL ở mắt cận thị nặng

Việc đạt được thị lực chính thị (emmetropia) ở mắt cận thị nặng khó khăn hơn nhiều so với mắt bình thường do các sai số đo đạc. Thứ nhất, sai số đo AL thường xảy ra do sự hiện diện của staphyloma sau hoặc do nhãn cầu quá dài. Thứ hai, mắt cận thị nặng thường có giác mạc phẳng, dẫn đến sai số trong đo keratometry. Thứ ba, các công thức tính IOL thế hệ 2 và 3 thường được tối ưu hóa cho AL trung bình khoảng 23.5 mm, khiến độ chính xác giảm đáng kể khi AL vượt quá ngưỡng này. Cuối cùng, việc dự đoán vị trí đặt thủy tinh thể hiệu dụng (Effective Lens Position - ELP) không chính xác là nguyên nhân chính dẫn đến các bất ngờ khúc xạ viễn thị (hyperopic surprise) sau phẫu thuật.

Kỹ thuật đo đạc và tối ưu hóa công thức

Để tránh các sai số, kỹ thuật đo AL ưu tiên sử dụng máy đo sinh trắc học quang học (optical biometer) như IOL Master 700, Argos hoặc Lenstar L900. Các thiết bị này sử dụng công nghệ quét nguồn (swept source) giúp dự đoán chính xác điểm cố định (fixation point). Nếu nghi ngờ có staphyloma, cần thực hiện chụp OCT để xác định chính xác điểm cố định, tránh đo vào đáy staphyloma gây sai lệch kết quả. Đối với công thức tính toán, Barrett Universal II được khuyến nghị nhờ mô hình ảo có độ dự đoán cao trên mọi chiều dài trục. Nếu không có các công thức hiện đại, có thể sử dụng công thức Wang-Koch để điều chỉnh AL cho các mắt có AL > 25.2 mm. Ngoài ra, nếu có thể đo được công suất giác mạc toàn phần (Total K), nên áp dụng Barrett TK Universal II để đạt độ chính xác tối ưu.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa cận thị nặng (lâm sàng)Trên -6.00 D
Định nghĩa cận thị nặng (biometry)AL trên 26 mm
Công thức điều chỉnh Wang-KochÁp dụng cho AL > 25.2 mm
Công thức tính IOL ưu tiênBarrett Universal II
Tỷ lệ cận thị toàn cầu dự kiến 205010% dân số thế giới
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng công nghệ swept-source và các công thức thế hệ mới (Barrett, Kane, Hill-RBF) là tiêu chuẩn vàng để giảm thiểu sai số ELP. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu thống kê cụ thể về độ lệch khúc xạ sau phẫu thuật (refractive outcome) của các ca lâm sàng được nêu.

Xử trí biến chứng và cân nhắc đặc biệt

Trong các trường hợp cần IOL công suất âm lớn (negative powered IOL), nếu công suất vượt quá -5.00 D, cần cân nhắc sử dụng thêm IOL bổ sung (piggyback IOL). Đối với các mắt có túi bao lớn hoặc bao sau lỏng lẻo, việc đặt vòng căng bao (Capsular Tension Ring - CTR) là cần thiết để ổn định vị trí IOL, đặc biệt khi sử dụng IOL đa tiêu cự (multifocal) hoặc IOL ba tiêu cự (trifocal). Việc lựa chọn IOL đa tiêu cự cần thận trọng, chỉ nên thực hiện khi tình trạng võng mạc tốt và bệnh nhân có tiền sử thị lực tốt trước đó. Nếu có bệnh lý võng mạc (pathological myopia), nên ưu tiên sử dụng IOL đơn tiêu cự (monofocal) để đảm bảo an toàn thị giác.

  • Luôn kiểm tra kỹ điểm cố định trên OCT nếu nghi ngờ có staphyloma sau.
  • Ưu tiên sử dụng các công thức tính IOL hiện đại như Barrett Universal II hoặc các công thức dựa trên AI.
  • Sử dụng CTR cho các trường hợp túi bao lỏng lẻo để tránh hiện tượng lệch IOL gây chói và quầng (glare and halo).
  • Cân nhắc mục tiêu khúc xạ sau phẫu thuật là cận thị nhẹ thay vì chính thị hoàn toàn để tối ưu hóa sự hài lòng của bệnh nhân.
  • Thận trọng tối đa khi chỉ định IOL đa tiêu cự cho bệnh nhân có bệnh lý võng mạc đi kèm.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Chinnappa Ganapathi, 2026, Avoiding Pitfalls IOL Planning, AIOC 2026 - IC110, Video ID: ugE0VikLN3U.

Xem thêm