Chiến lược lựa chọn IOL trong các tình huống nhãn khoa phức tạp

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Tài liệu này tổng hợp từ khóa học AIOC 2026 (IC110) về các chiến lược lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL) trong các tình huống nhãn khoa phức tạp, bao gồm bệnh lý giác mạc, cận thị nặng và các bệnh lý võng mạc đồng mắc. Việc lập kế hoạch phẫu thuật đòi hỏi sự đánh giá tỉ mỉ và cá thể hóa để đạt kết quả thị giác tối ưu.

Quản lý IOL trong bệnh lý giác mạc

Bệnh lý giác mạc, đặc biệt là giác mạc chóp (keratoconus), gây khó khăn lớn cho việc đo đạc sinh trắc học (biometry) do sự thay đổi độ cong và tính không ổn định của bề mặt giác mạc. Để đảm bảo độ chính xác, cần ngưng sử dụng kính tiếp xúc trước phẫu thuật: 1 tuần với kính mềm, 2 tuần với kính mềm toric, 1 tháng với kính RGP và 3-5 ngày với kính củng mạc. Các công thức tính toán như Barrett K2 hoặc các công thức đa biến (multivariable formula) thường cho kết quả tốt hơn công thức thế hệ thứ 3. Trong giác mạc chóp, IOL đơn tiêu (monofocal) là lựa chọn lý tưởng; IOL toric có thể cân nhắc nếu thị lực chỉnh kính trước phẫu thuật tốt, tuy nhiên cần giải thích rõ về kỳ vọng thực tế. Đối với loạn dưỡng Fuchs (Fuchs dystrophy), cần thận trọng với nguy cơ phù hoàng điểm sau phẫu thuật; phẫu thuật kết hợp ghép nội mô hoặc phẫu thuật theo trình tự (ghép trước, đợi ổn định rồi phẫu thuật đục thủy tinh thể) là các lựa chọn cần cân nhắc.

Chiến lược IOL trong cận thị nặng

Cận thị nặng (high myopia), được định nghĩa theo sinh trắc học là chiều dài trục nhãn cầu (axial length) trên 26 mm, đối mặt với thách thức về sai số đo đạc và dự đoán vị trí đặt IOL (effective lens position). Các công thức cũ thường gây ra hiện tượng viễn thị sau phẫu thuật (hyperopic surprise). Việc sử dụng máy đo sinh trắc học quét nguồn (swept-source biometry) như IOLMaster 700 giúp cải thiện độ chính xác. Trong trường hợp có staphyloma, cần đo chính xác đến điểm cố định (fixation point) thay vì đáy của staphyloma. Đối với các trường hợp cần IOL công suất âm lớn, có thể cần sử dụng kỹ thuật piggyback IOL. Luôn cân nhắc đặt vòng căng bao (Capsular Tension Ring - CTR) nếu bao sau lỏng lẻo.

Quản lý IOL trong bệnh lý võng mạc đồng mắc

Khi bệnh nhân có bệnh lý võng mạc như thoái hóa hoàng điểm tuổi già (AMD) hoặc bệnh võng mạc đái tháo đường (DR), việc lựa chọn IOL cần ưu tiên bảo toàn độ tương phản (contrast sensitivity). IOL đa tiêu (multifocal) thường bị hạn chế trong các trường hợp này do làm giảm độ tương phản và tăng hiện tượng quang học (photic phenomena). Đối với bệnh nhân đái tháo đường, cần kiểm soát chặt chẽ tình trạng phù hoàng điểm trước khi phẫu thuật. Trong trường hợp có màng trước võng mạc hoặc lỗ hoàng điểm, việc phẫu thuật kết hợp (phẫu thuật đục thủy tinh thể và phẫu thuật dịch kính võng mạc) phụ thuộc vào mức độ bệnh lý và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Định nghĩa cận thị nặng (trục nhãn cầu)Trên 26 mm
Ngưng kính tiếp xúc mềm1 tuần
Ngưng kính tiếp xúc mềm toric2 tuần
Ngưng kính tiếp xúc RGPKhoảng 1 tháng
Ngưng kính tiếp xúc củng mạc3 đến 5 ngày
Công thức tính IOL ưu tiên (cận thị nặng)Barrett Universal 2
Ngưỡng chiều dài trục để điều chỉnh VancorTrên 25.2 mm
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cá thể hóa lựa chọn IOL dựa trên tình trạng bề mặt nhãn cầu và võng mạc. Một điểm cần lưu ý là sự khác biệt trong quan điểm giữa phẫu thuật viên bán phần trước và phẫu thuật viên võng mạc về việc sử dụng IOL đa tiêu trong các ca bệnh lý võng mạc.
  • Luôn thực hiện đánh giá bề mặt nhãn cầu và làm khô bề mặt trước khi đo sinh trắc học.
  • Sử dụng công thức tính IOL hiện đại (như Barrett Universal 2) cho các mắt có chiều dài trục bất thường.
  • Cân nhắc sử dụng vòng căng bao (CTR) trong các trường hợp bao sau lỏng lẻo hoặc cận thị nặng.
  • Ưu tiên IOL đơn tiêu (monofocal) trong các trường hợp có bệnh lý võng mạc hoặc giác mạc để tối ưu hóa độ tương phản.
  • Luôn có kế hoạch dự phòng (Plan B/C) khi đối mặt với các biến chứng trong phẫu thuật.

Tài liệu tham khảo:

AIOC 2026, 2026, Advanced Iol Decision Making Strategy in Complex Ocular Situations, aioseditorproceedings, Video ID: FP7vznyiy80.

Xem thêm