Đo sinh trắc học IOL trên mắt đã phẫu thuật Radial Keratotomy

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC45, Dr. Ikeda đã trình bày các thách thức và phương pháp tối ưu hóa đo sinh trắc học (biometry) cho bệnh nhân đã từng phẫu thuật Radial Keratotomy (RK). Phẫu thuật RK tạo ra các vết rạch paracentral gây hiện tượng dẹt trung tâm (central flattening) và làm dốc vùng cận trung tâm, dẫn đến sai số trong đo đạc keratometry truyền thống.

Thách thức trong đo sinh trắc học mắt sau RK

Các máy đo keratometry thông thường thường đo giá trị tại vùng cận trung tâm, dẫn đến tình trạng đánh giá quá cao (overestimating) độ cong giác mạc, từ đó gây ra sai số dưới mức (underestimation) công suất IOL và dẫn đến tật khúc xạ viễn thị sau phẫu thuật. Khác với LASIK chỉ tác động lên bề mặt trước, RK làm thay đổi cả độ cong bề mặt trước và sau của giác mạc. Vùng trung tâm dẹt sau RK thường nhỏ hơn 3 mm, kèm theo tình trạng loạn thị không đều (irregular astigmatism) do các vết rạch AK (astigmatic keratotomy) hoặc số lượng vết rạch RK lớn, gây ra quang sai bậc cao (high-order aberration) và giảm chất lượng thị giác. Ngoài ra, sự thay đổi khúc xạ theo ngày (diurnal variations) và xu hướng dịch chuyển viễn thị (hyperopic shift) theo thời gian là những yếu tố cần lưu ý khi lập kế hoạch phẫu thuật.

Lựa chọn công thức tính công suất IOL

Nghiên cứu được trích dẫn trong bài giảng đã so sánh 7 công thức tính công suất IOL trên mắt sau RK. Kết quả cho thấy Barrett True K (cả phương pháp có và không có dữ liệu lịch sử) cùng với công thức Hegis là những phương pháp chính xác nhất. Ngược lại, công thức Double K Holiday dựa trên máy đo sinh trắc học quang học (optical biometer) và Potvin Hill dựa trên Pentacam cho kết quả ít tin cậy hơn trong bối cảnh này. Các công thức dựa trên AI như Evo và Kane cũng được ghi nhận có độ tin cậy tương đương với các công thức SRCS thường dùng.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Công thức chính xác nhấtBarrett True K, Hegis
Công thức ít tin cậyDouble K Holiday, Potvin Hill
Công thức AI tiềm năngEvo, Kane
Vùng đo Pentacam khuyến cáo4 mm (vùng trung tâm)
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc sử dụng công thức Barrett True K là tiêu chuẩn vàng hiện nay cho mắt sau phẫu thuật khúc xạ. Cần lưu ý rằng việc thiếu dữ liệu khúc xạ trước phẫu thuật RK là tình trạng phổ biến, do đó các phương pháp không cần lịch sử (no-history methods) đóng vai trò then chốt.

Chiến lược phẫu thuật và quản lý bệnh nhân

Khi lập kế hoạch, mục tiêu khúc xạ nên được nhắm tới là cận thị nhẹ (slightly myopic) thay vì chính thị (emmetropic) để bù trừ cho xu hướng dịch chuyển viễn thị tiến triển. Số lượng vết rạch RK là yếu tố quyết định chính: càng nhiều vết rạch hoặc vết rạch càng gần trung tâm, nguy cơ sai số càng cao, đòi hỏi mục tiêu cận thị sau phẫu thuật càng lớn. Đối với các trường hợp loạn thị đều và số lượng vết rạch ít, việc sử dụng Toric IOL là khả thi. Ngược lại, với các trường hợp loạn thị cực kỳ không đều (như ca lâm sàng 32 vết rạch RK), việc cấy ghép Toric IOL không được khuyến khích và bệnh nhân nên tiếp tục sử dụng kính áp tròng củng mạc (scleral contact lenses).

  • Luôn phân tích bản đồ địa hình giác mạc (corneal topography) để kiểm chứng dữ liệu từ các thiết bị sinh trắc học khác nhau.
  • Nhắm mục tiêu khúc xạ cận thị nhẹ để bù trừ cho sự dịch chuyển viễn thị sau phẫu thuật.
  • Sử dụng giá trị keratometry thấp nhất hoặc dẹt nhất từ bản đồ sagittal curvature tại vùng 4 mm trên Pentacam.
  • Cân nhắc đo thêm giá trị tại vùng 2-3 mm nếu đồng tử bệnh nhân nhỏ hoặc vùng quang học (optical zone) hẹp.
  • Kiểm tra kích thước đồng tử trung bình (mesopic pupil size) trên Pentacam để tối ưu hóa tính toán.

Tài liệu tham khảo:

Dr. Ikeda, 2026, AIOC 2026 - IC45 - Dr. Ikeda Prior Radial Keratotomy - Getting Biometry Right in the Most Challenging Cases, aioseditorproceedings, Video ID: 1d-tDppc4rw.

Xem thêm