Tại hội thảo AIOC 2026, phiên IC311, Dr. Ankur Singh đã trình bày về chiến lược phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) trong điều trị viêm nội nhãn (endophthalmitis), một biến chứng nghiêm trọng trong nhãn khoa. Bài giảng tập trung vào việc xác định thời điểm can thiệp tối ưu và mức độ phẫu thuật cần thiết để đạt kết quả thị lực tốt nhất cho bệnh nhân.
Tiến hóa trong quản lý viêm nội nhãn
Trước đây, nghiên cứu EVS (Endophthalmitis Vitrectomy Study) đã thiết lập tiêu chuẩn điều trị dựa trên thị lực: tiêm kháng sinh nội nhãn nếu thị lực tốt hơn cử động ngón tay (hand movement), và thực hiện cắt dịch kính nếu thị lực chỉ còn nhận thức ánh sáng (light perception). EVS cũng khuyến cáo không sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch (IV antibiotics). Tuy nhiên, thực hành hiện đại đã thay đổi đáng kể nhờ sự tiến bộ của hệ thống cắt dịch kính nhỏ (small gauge vitrectomies), hệ thống quan sát góc rộng (wide angle viewing system), kỹ thuật dịch học (fluidics) và các loại kháng sinh nội nhãn mới có khả năng thẩm thấu nội nhãn tốt hơn.
Thời điểm và mức độ can thiệp
Nghiên cứu gần đây cho thấy việc thực hiện cắt dịch kính sớm kết hợp tiêm kháng sinh nội nhãn giúp phục hồi thị lực nhanh hơn, cải thiện thị lực tốt nhất có chỉnh kính (best corrected visual acuity) từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 30, đồng thời giảm tỷ lệ phải tái điều trị so với chỉ tiêm kháng sinh đơn thuần. Chỉ định cắt dịch kính được đặt ra khi thị lực ở mức cử động ngón tay hoặc tốt hơn, đặc biệt khi không có tình trạng che khuất đáy mắt nghiêm trọng hoặc tải lượng viêm nội nhãn lớn. Phẫu thuật cần được thực hiện hoàn toàn (complete vitrectomy) và sớm. Việc gây bong dịch kính sau (PVD - posterior vitreous detachment) là cần thiết cho một ca cắt dịch kính hoàn chỉnh, tuy nhiên cần tránh nếu võng mạc quá phù nề, hoại tử, dễ tổn thương hoặc có màng bám chặt trên bề mặt võng mạc.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tiêu chuẩn EVS (thị lực) | Cử động ngón tay (tiêm), Nhận thức ánh sáng (cắt dịch kính) |
| Kháng sinh IV (EVS) | Không khuyến cáo |
| Ngưỡng viêm (VRSI score) | > 10 (cắt dịch kính), < 10 (tiêm nội nhãn) |
| Liều steroid hỗ trợ | 30 mg (trong trường hợp nghi ngờ viêm nội nhãn nấm) |
Kỹ thuật và quản lý biến chứng
Siêu âm (ultrasound) đóng vai trò quan trọng trong việc định lượng mức độ viêm dịch kính (vitritis) và các mảnh vụn (amalgam) để quyết định can thiệp. Trong quá trình phẫu thuật, nếu võng mạc hoại tử hoặc có nguy cơ rách võng mạc khi gây PVD, phẫu thuật viên nên chuyển sang cắt dịch kính trung tâm (core vitrectomy) và tiêm kháng sinh nội nhãn thay vì cố gắng cắt hoàn toàn. Việc sử dụng dầu silicone không bắt buộc trong mọi trường hợp, chỉ nên cân nhắc trong các ca chấn thương có rách võng mạc hoặc nguy cơ cao. Nếu xảy ra rách võng mạc iatrogenic (iatrogenic break), cần thực hiện laser barrage và có thể sử dụng dầu silicone để ổn định võng mạc.
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh việc cá thể hóa phẫu thuật dựa trên tình trạng võng mạc thực tế thay vì tuân thủ cứng nhắc các protocol cũ. Hạn chế của báo cáo là thiếu dữ liệu thống kê quy mô lớn để khẳng định ưu thế tuyệt đối của các kháng sinh mới như imipenem so với phác đồ chuẩn.
- Luôn duy trì nghi ngờ cao đối với viêm nội nhãn hậu phẫu để can thiệp kịp thời.
- Thực hiện lấy mẫu dịch kính undiluted trước khi debulk dịch kính trung tâm.
- Sử dụng siêu âm để định lượng mức độ viêm và tình trạng võng mạc trước khi quyết định mức độ cắt dịch kính.
- Không ngần ngại sử dụng steroid (đường uống hoặc nội nhãn) để kiểm soát phản ứng viêm, ngay cả trong viêm nội nhãn do nấm.
- Ưu tiên an toàn võng mạc: nếu võng mạc quá friable, chỉ thực hiện core vitrectomy và tiêm kháng sinh nội nhãn.
Tài liệu tham khảo:
Ankur Singh, 2026, Vitrectomy in Endophthalmitis how much and when, AIOS Editor Proceedings 2, Video ID: jiynTBeMqsQ.