Chiến lược phẫu thuật lại lác và quản lý khe mi ở bệnh nhân lác phức tạp

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng AACO-OLS No.3 năm 2022 của Giáo sư Dalal Shawky tập trung vào các thách thức trong phẫu thuật lại lác (strabismus reoperation) ở bệnh nhân không có dữ liệu tiền sử hoặc hồ sơ phẫu thuật trước đó. Việc đánh giá toàn diện bao gồm tuổi, khúc xạ liệt điều tiết (cycloplegic refraction), thị lực, các bất thường cảm giác và đặc biệt là sự cân bằng chiều rộng khe mi (perpetral fissure) là yếu tố then chốt để đạt được kết quả thẩm mỹ và chức năng tối ưu.

Các nguyên nhân gây lác sau phẫu thuật

Phẫu thuật lại lác thường được chỉ định cho các trường hợp lác tồn dư (residual strabismus) do phẫu thuật ban đầu chưa đủ liều, hoặc lác liên tiếp (consecutive strabismus) do quá liều phẫu thuật. Các nguyên nhân khác bao gồm sự xuất hiện của lệch trục dọc phân ly (dissociated vertical deviation - DVD), quá mức cơ chéo dưới (inferior oblique overaction), lác hạn chế (restrictive strabismus) do xơ hóa cơ hoặc hội chứng dính mỡ (fat adherence syndrome), cơ bị mất hoặc bị tụt (lost or slipped muscle) trong phẫu thuật trước, và lác sau phẫu thuật cắt dịch kính (vitrectomy) hoặc phẫu thuật bong võng mạc.

Đánh giá trước phẫu thuật lại

Việc tái lập góc lác ban đầu dựa vào bệnh sử và ảnh cũ là bắt buộc. Cần thực hiện kiểm tra vận nhãn (ocular motility examination) để nghi ngờ hạn chế cơ hoặc cơ yếu. Nghiệm pháp kéo cưỡng bức (force reduction test) đóng vai trò quan trọng để chẩn đoán lác hạn chế. Mục tiêu phẫu thuật là đưa hai mắt về vị trí song song và bảo tồn sự cân bằng chiều rộng khe mi. Nếu khe mi rộng, phẫu thuật cắt ngắn cơ (muscle resection) được ưu tiên vì phẫu thuật lùi cơ (muscle recession) có xu hướng làm rộng khe mi, trong khi cắt ngắn cơ có thể gây co rút nhãn cầu và làm hẹp khe mi.

Báo cáo ca lâm sàng và kỹ thuật xử trí

Các ca lâm sàng minh họa bao gồm trẻ 2 tuổi bị lác trong tồn dư, được xử trí bằng kỹ thuật lùi lại cơ trực trong (re-recession) với kỹ thuật hangback. Đối với lác liên tiếp, việc phát hiện sẹo kết mạc giúp định hướng vị trí cơ đã phẫu thuật trước đó. Trong trường hợp lác sau cắt dịch kính, việc loại bỏ các hạt silicon dưới cơ kết hợp với cắt ngắn cơ trực giúp cải thiện cả độ lác và khe mi. Đối với quá mức cơ chéo dưới, tùy theo độ (grade 1-4), có thể thực hiện lùi cơ hoặc chuyển vị trí hoàn toàn (total anteriorization) cơ chéo dưới.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Đối tượng nghiên cứuBệnh nhân lác cần phẫu thuật lại
Nguyên nhân lác thường gặpLác tồn dư, lác liên tiếp, DVD, quá mức cơ chéo dưới, lác hạn chế
Công cụ chẩn đoánBệnh sử, ảnh cũ, kiểm tra vận nhãn, nghiệm pháp kéo cưỡng bức
Nguyên tắc khe miLùi cơ làm rộng khe mi, cắt ngắn cơ làm hẹp khe mi
Xử trí cơ chéo dướiLùi cơ hoặc chuyển vị trí hoàn toàn (tùy độ 1-4)
Bình luận: Thông tin theo AACO-OLS No.3, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như hangback hoặc chuyển vị trí cơ chéo dưới cần được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm để tránh biến chứng. Việc đánh giá khe mi là một chi tiết lâm sàng tinh tế giúp cải thiện sự hài lòng của bệnh nhân về mặt thẩm mỹ, tuy nhiên cần cân nhắc kỹ giữa mục tiêu chỉnh lác và thay đổi khe mi.
  • Luôn đo độ lác từ rìa giác mạc (limbus) để đảm bảo tính chính xác.
  • Sử dụng nghiệm pháp kéo cưỡng bức để loại trừ lác hạn chế trước khi quyết định phẫu thuật.
  • Ưu tiên cắt ngắn cơ nếu bệnh nhân có khe mi rộng và cần tránh làm rộng thêm khe mi.
  • Kiểm tra kỹ sẹo kết mạc để dự đoán các cơ đã can thiệp trong phẫu thuật trước đó.
  • Quản lý lác sau phẫu thuật dịch kính cần chú trọng loại bỏ vật lạ (silicon) dưới cơ.

Tài liệu tham khảo:

Prof. Dalal Shawky, 2022, AACO-OLS No.3 - Strabismus Reoperation, AACO-AO Channel, Video ID: -BQz_L7xZD0.

Xem thêm