Bài giảng tại AACO-OLS năm 2022 của Giáo sư Xuri Li đã trình bày về vai trò kép của VGB (một yếu tố tăng trưởng được phát hiện năm 1996) trong quá trình tân mạch (angiogenesis) và bảo vệ tế bào. VGB có độ tương đồng cao với VGFA (gần 50% ở vùng gắn thụ thể), ban đầu được coi là một yếu tố gây tân mạch, nhưng các nghiên cứu thực nghiệm trên mô hình chuột knockout và các thử nghiệm di cư tế bào cho thấy kết quả âm tính với tác dụng này.
Cơ chế tác động của VGB trong điều kiện bệnh lý
Trong mô hình nhồi máu cơ tim thực hiện năm 2000, VGB được chứng minh là cần thiết cho sự sống còn của mạch máu. Phân tích RNA sequencing cho thấy VGB ức chế biểu hiện của nhiều yếu tố gây bệnh gần 10 lần. Trong mô hình túi giác mạc (cornea pocket assay), VGB thể hiện vai trò quan trọng trong giai đoạn sống còn của mạch máu thay vì giai đoạn tăng trưởng. Khi sử dụng mô hình tân mạch hắc mạc do laser (laser-induced choroidal neo-vegetation), việc ức chế VGB bằng shRNA hoặc kháng thể trung hòa dẫn đến giảm mật độ mạch máu tại ngày thứ 7, cho thấy VGB hỗ trợ sự sống còn của mạch máu trong điều kiện bệnh lý.
VGB trong thoái hóa võng mạc và ức chế khối u
Trên mô hình chuột thoái hóa võng mạc (rd1 mice), việc bổ sung VGB giúp cứu vãn võng mạc khỏi thoái hóa đáng kể so với nhóm chứng BSA. Ngược lại với vai trò hỗ trợ, VGB cũng thể hiện tính chất ức chế khối u. Các nghiên cứu cho thấy VGB ức chế sự phát triển khối u tới 50% và giảm mật độ mạch máu trong các khối u nguyên bào răng (dental graph tumors). Dữ liệu từ cơ sở dữ liệu NIH trên bệnh nhân ung thư vú và ung thư tụy cho thấy nồng độ VGB thấp liên quan đến tiên lượng sống còn kém, củng cố giả thuyết VGB có thể ức chế tăng trưởng khối u.
Cơ chế phân tử và tương tác thụ thể
VGB tương tác với thụ thể FJ (thụ thể 1) với ái lực rất cao, cạnh tranh với FGF2. VGB chủ yếu gắn vào miền 2 và 3 của thụ thể 1. VGB thúc đẩy sự hình thành phức hợp heterodimer giữa thụ thể 1 và thụ thể thị giác 1, từ đó làm tăng biểu hiện của yếu tố 44, một chất ức chế con đường tín hiệu thụ thể, dẫn đến giảm hoạt hóa ERK. Trong các mô hình chuột knockout yếu tố 44, tác dụng ức chế của VGB bị suy giảm, xác nhận vai trò trung gian của yếu tố này.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Năm phát hiện VGB | 1996 |
| Độ tương đồng VGB với VGFA | Gần 50% |
| Ức chế tăng trưởng khối u | 50% |
| Thời điểm đánh giá mô hình laser | Ngày 0 đến ngày 28 |
| Cơ chế ức chế ERK | Thông qua yếu tố 44 |
Bình luận: Thông tin theo AACO-OLS, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tính chất "âm dương" (yin and yang) của VGB, phụ thuộc vào bối cảnh bệnh lý (tân mạch quá mức hay thoái hóa mô). Cần lưu ý rằng việc ức chế VGB trong các bệnh lý tân mạch mắt cần thận trọng nếu các thụ thể FGF2 đang biểu hiện cao, vì VGB có thể đang đóng vai trò bảo vệ mạch máu bình thường.
- Cân nhắc bối cảnh bệnh lý trước khi ức chế các yếu tố tăng trưởng mạch máu.
- VGB có vai trò bảo vệ sự sống còn của mạch máu trong điều kiện thoái hóa mô.
- Cần thận trọng khi ức chế VGB ở bệnh nhân có biểu hiện cao của FGF2 và các thụ thể liên quan.
- Vai trò của VGB là phụ thuộc vào ngữ cảnh (context-dependent), không đơn thuần là yếu tố gây tân mạch.
Tài liệu tham khảo:
Xuri Li, 2022, VGB: The Yin and Yang in Angiogenesis, AACO-AO Channel, Video ID: sdsT6Iwagy4.