Quản lý viêm giác mạc khó và các bệnh lý bề mặt nhãn cầu phức tạp

Bs Ngô Hữu Thế
16.11.26
Last Updated

Bài giảng tại sự kiện AACO-OLS No.2 năm 2022 của Giáo sư Mervat Mourad tập trung vào các chiến lược ra quyết định lâm sàng trong quản lý các trường hợp viêm giác mạc (keratitis) khó và bệnh lý bề mặt nhãn cầu phức tạp. Nội dung bao gồm kinh nghiệm xử trí viêm giác mạc sau ghép giác mạc xuyên (penetrating keratoplasty), viêm giác mạc do bỏng kiềm, và các ca bệnh viêm giác mạc nhiễm trùng hoặc liên quan đến bệnh hệ thống.

Viêm giác mạc sau ghép giác mạc xuyên

Tác giả trình bày ca bệnh một nam bệnh nhân 10 tuổi được thực hiện ghép giác mạc xuyên năm 1984, không có phản ứng thải ghép cho đến khi phát triển đục thủy tinh thể vào năm 2018. Sau phẫu thuật phaco, bệnh nhân xuất hiện các đợt thải ghép tái phát, tiến triển nặng và hung hãn hơn. Tình trạng lâm sàng ghi nhận sự tăng sinh mạch máu (vascularization) nghiêm trọng, mạch máu xâm nhập vào vết mổ và mảnh ghép, gây phá hủy mảnh ghép gần vùng đồng tử. Quyết định lâm sàng được đưa ra là tiêm dưới kết mạc (subconjunctival injection) để kiểm soát mạch máu, giúp chúng chuyển thành mạch máu bóng (ghost vessels), làm dịu giác mạc và ngăn ngừa các đợt thải ghép sau đó.

Viêm giác mạc nhiễm trùng và vai trò của cấy khuẩn

Trong các trường hợp viêm giác mạc có thâm nhiễm quanh chỉ khâu, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc loại bỏ chỉ khâu ngay lập tức và thực hiện cấy khuẩn (culture) từ chỉ khâu và vùng thâm nhiễm. Một ca bệnh được xác định là nhiễm Aspergillus fumigatus, sau khi loại bỏ chỉ khâu và điều trị kháng nấm, tình trạng viêm được kiểm soát tốt. Tác giả lưu ý rằng việc cấy khuẩn là cần thiết để chẩn đoán xác định, đặc biệt khi các triệu chứng lâm sàng không điển hình hoặc không đáp ứng với điều trị ban đầu. Việc loại bỏ các khối nhiễm trùng (masses) hoặc mô hoại tử giúp cải thiện khả năng thẩm thấu của thuốc vào giác mạc.

Quản lý viêm giác mạc do bỏng kiềm

Đối với bỏng kiềm, việc sử dụng corticosteroid là cần thiết để ức chế chức năng của bạch cầu đa nhân trung tính (polymorph nuclear function), vốn là nguồn chính của các enzyme phân hủy protein gây tan chảy giác mạc. Phác đồ khuyến cáo là sử dụng steroid tại chỗ liều cao trong giai đoạn cấp tính, sau đó giảm liều dần sau 2 tuần để tránh tác dụng phụ như ức chế lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Ngoài ra, việc bổ sung vitamin C toàn thân được đề xuất để thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen. Tác giả cũng nhấn mạnh việc sử dụng kháng sinh, thuốc liệt điều tiết (cycloplegic) và nước mắt nhân tạo không chất bảo quản (unpreserved tears) trong quản lý bề mặt nhãn cầu.

Bệnh lý giác mạc liên quan đến viêm kết mạc mùa xuân và bệnh hệ thống

Tác giả thảo luận về viêm giác mạc do thuốc tê (neuroparalytic keratitis) ở bệnh nhân lạm dụng thuốc tê tại chỗ trong nhiều năm, dẫn đến mất hoàn toàn cảm giác giác mạc. Việc điều trị bao gồm ngừng thuốc tê và cho phép giác mạc phục hồi cảm giác trong ít nhất 6 tháng, kết hợp với tiêm dưới sụn (supratarsal injection) để kiểm soát viêm kết mạc mùa xuân (spring qatar). Đối với các trường hợp viêm giác mạc ngoại vi liên quan đến viêm gan C, cơ chế được cho là do bắt chước kháng nguyên (angiogenic mimicry), nơi miễn dịch của vật chủ chống lại kháng nguyên virus viêm gan C phản ứng chéo với các tự kháng nguyên ở giác mạc.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Nồng độ thuốc kháng nấm (khi gọt biểu mô)0.15%
Thời gian hồi phục cảm giác giác mạcÍt nhất 6 tháng
Thời gian lành vết thương (ca nhiễm nấm)7 tuần
Thời gian lành vết thương (ca viêm gan C)3 tuần
Bình luận: Thông tin theo AACO-OLS No.2, 2022; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gọt biểu mô (debridement) để tăng cường sự thẩm thấu của thuốc kháng nấm, đây là một kỹ thuật hỗ trợ quan trọng trong các ca viêm giác mạc nhiễm trùng nặng. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc gọt biểu mô cần được thực hiện thận trọng để tránh làm trầm trọng thêm tình trạng tan chảy giác mạc. Các suy luận về cơ chế miễn dịch trong viêm giác mạc liên quan đến viêm gan C là giả thuyết của tác giả và cần thêm các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để xác nhận.
  • Loại bỏ chỉ khâu và cấy khuẩn ngay lập tức khi có thâm nhiễm quanh chỉ khâu.
  • Sử dụng corticosteroid liều cao trong giai đoạn cấp tính của bỏng kiềm, sau đó giảm liều sau 2 tuần.
  • Gọt biểu mô giác mạc trong viêm giác mạc nhiễm trùng để tăng khả năng thẩm thấu của thuốc và lấy mẫu cấy.
  • Khai thác kỹ tiền sử sử dụng thuốc của bệnh nhân, đặc biệt là thuốc tê tại chỗ trong các ca loét giác mạc khó lành.

Tài liệu tham khảo:

Mervat Mourad, 2022, AACO-OLS No.2, AACO-AO YouTube Channel, Video ID: 5SqanzzfQrE.

Xem thêm