Hội thảo AIOC 2026 IC163 đã trình bày các chiến lược phẫu thuật cho lỗ hoàng điểm (macular hole) phức tạp, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá toàn diện trước phẫu thuật. Việc tiên lượng kết quả phẫu thuật lỗ hoàng điểm đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện (holistic approach), không chỉ dựa vào một thông số đơn lẻ mà cần xem xét thời gian tồn tại của lỗ, thị lực nền, các bệnh lý hoàng điểm đi kèm và các đặc điểm giải phẫu trên OCT (optical coherence tomography).
Đặc điểm giải phẫu và tiên lượng
Các đặc điểm giải phẫu bệnh (pathoanatomy) quan trọng cần đánh giá bao gồm đường kính tối thiểu của lỗ (minimum linear diameter), tình trạng phù dạng nang ở mép lỗ và tính toàn vẹn của các lớp võng mạc ngoài, cụ thể là màng ngăn ngoài (ELM - external limiting membrane) và các lớp tế bào thụ cảm ánh sáng. Một lỗ hoàng điểm có tiên lượng tốt thường có lịch sử gần, thị lực nền tốt, kích thước lỗ nhỏ, có phù dạng nang ở mép và ELM còn nguyên vẹn. Ngược lại, các dấu hiệu tiên lượng xấu bao gồm lỗ hoàng điểm mãn tính, mép lỗ teo, không thấy ELM hoặc lỗ có kích thước rất lớn. Ngoài ra, các biến chứng trong phẫu thuật như mất vạt (flap loss), chấn thương mô, độc tính của thuốc nhuộm hoặc quang độc tính cũng ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thị lực.
Quản lý lỗ hoàng điểm nhỏ và lớn
Đối với lỗ hoàng điểm nhỏ có tiên lượng tốt, kỹ thuật bóc màng ngăn trong (ILM - internal limiting membrane) truyền thống là lựa chọn tối ưu. Việc sử dụng vạt ILM trong các lỗ nhỏ có thể gây ra hiện tượng tăng sinh màng xơ (gliosis) và sẹo, ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả thị lực. Đối với lỗ hoàng điểm lớn (thường được định nghĩa là đường kính >400 micron), tỷ lệ thất bại của bóc ILM truyền thống tăng cao khi đường kính lỗ >500 micron, thậm chí >650 micron trong một số nghiên cứu. Trong trường hợp này, việc sửa đổi kỹ thuật bằng cách tạo vạt ILM (ILM flaps) được khuyến cáo để cải thiện tỷ lệ đóng lỗ.
Xử trí các tình huống phức tạp
Trong các trường hợp lỗ hoàng điểm phức tạp đi kèm bong võng mạc (RD - retinal detachment) hoặc cận thị nặng, việc sử dụng chất lỏng nặng (PFCL - perfluorocarbon liquid) giúp làm phẳng võng mạc trước khi bóc ILM. Đối với các lỗ hoàng điểm thất bại sau phẫu thuật, sự hiện diện của màng trước võng mạc (ERM - epiretinal membrane) là một yếu tố tiên lượng xấu độc lập liên quan đến tính mãn tính của lỗ. Các kỹ thuật bổ sung như sử dụng huyết tương giàu tiểu cầu (PRP - platelet-rich plasma) hoặc màng ối (AMG - amniotic membrane graft) có thể được cân nhắc. Đối với lỗ hoàng điểm liên quan đến bệnh lý mạch máu như MacTel (macular telangiectasia), việc bóc ILM vẫn là bước cơ bản nhưng kết quả thường hạn chế do rối loạn chức năng tế bào Muller.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thành công giải phẫu (lỗ hoàng điểm lớn) | >95% |
| Tỷ lệ thất bại (bóc ILM truyền thống, lỗ lớn) | >5% |
| Tỷ lệ đóng lỗ (diabetic PDR cases) | 90% |
| Nồng độ tiểu cầu (PRP) | 10 lakh/microliter |
| Thời gian sử dụng PRP sau thu thập | 30 phút |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC163, 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật như vạt ILM và ghép màng ối/tự thân là những lựa chọn cứu cánh cho các lỗ hoàng điểm khó, tuy nhiên cần lưu ý nguy cơ tăng sinh màng xơ và các biến chứng iatrogenic khi thao tác trên võng mạc teo hoặc bong.
- Ưu tiên bóc ILM truyền thống cho lỗ hoàng điểm nhỏ, tránh tạo vạt để giảm xơ hóa.
- Sử dụng vạt ILM cho lỗ hoàng điểm lớn (>400 micron) để tăng tỷ lệ đóng lỗ.
- Cân nhắc sử dụng PRP hoặc AMG trong các trường hợp lỗ hoàng điểm tái phát hoặc phức tạp.
- Luôn kiểm tra kỹ võng mạc ngoại vi để phát hiện các vết rách iatrogenic trong phẫu thuật phức tạp.
- Cá thể hóa điều trị, đặc biệt ở bệnh nhân cận thị nặng hoặc có bệnh lý mạch máu đi kèm.
Tài liệu tham khảo:
Sharad Bhoomaj, Lalit Verma, K. Naresh Babu, Dhanashree Rathra, Karobi Lahiri, 2026, Success Pearls for Challenging & Complex Macular Holes’ Surgery, AIOC 2026 IC163, Video ID: SiCw5rXxVlY.