Phiên hội thảo AIOC 2026 IC443 đã trình bày các chiến lược và kỹ thuật đặt thủy tinh thể nhân tạo (Intraocular Lens - IOL) thứ phát cho các trường hợp mắt vô thủy tinh thể (aphakia). Khi không còn bao thủy tinh thể, phẫu thuật viên cần lựa chọn vị trí cố định thay thế dựa trên đánh giá giải phẫu và kinh nghiệm lâm sàng để đạt kết quả khúc xạ tối ưu và giảm thiểu biến chứng.
Lựa chọn vị trí cố định IOL
Việc lựa chọn vị trí đặt IOL thứ phát phụ thuộc vào sự hỗ trợ của các cấu trúc còn lại trong mắt. Các vị trí tiềm năng bao gồm: tiền phòng, rãnh thể mi (ciliary sulcus), cố định vào mống mắt (iris fixation) hoặc cố định vào củng mạc (scleral fixation). Theo khảo sát từ Indian Journal of Ophthalmology, chỉ 10-20% bác sĩ ưu tiên đặt IOL tiền phòng, trong khi cố định vào mống mắt và củng mạc là các kỹ thuật phổ biến hơn. Nguyên tắc cơ bản là xác định mặt phẳng cố định an toàn nhất trước khi chọn kỹ thuật cụ thể. Rãnh thể mi là vị trí giải phẫu gần nhất với vị trí tự nhiên, tuy nhiên cấu trúc này không đồng nhất giữa các cá thể, giữa các mắt và thậm chí giữa các kinh tuyến trong cùng một mắt. Đường kính IOL thông thường khoảng 13-13.5 mm, với chiều dài mỗi haptic mở rộng 3.5-4 mm từ mép quang học.
Cố định vào mống mắt và củng mạc
Cố định vào mống mắt là lựa chọn tốt khi mô mống mắt khỏe mạnh, ổn định, không có teo đáng kể, không có khuyết lớn hoặc tách mống mắt (iridodialysis). Cần đánh giá bệnh nhân ở trạng thái không giãn đồng tử để tránh bỏ sót tình trạng giãn đồng tử do chấn thương (traumatic mydriasis). Đối với cố định củng mạc, đây thường là lựa chọn tốt nhất khi cả bao và mống mắt đều không cung cấp đủ hỗ trợ, mặc dù kỹ thuật này đòi hỏi nhiều bước phẫu thuật hơn nhưng mang lại sự ổn định lâu dài. Một yếu tố quan trọng cần cân nhắc là đường kính từ củng mạc đến củng mạc (white-to-white diameter) để đảm bảo chiều dài haptic đủ để cố định vào củng mạc.
Bằng chứng lâm sàng và thuật toán lựa chọn
Các nghiên cứu so sánh cho thấy kết quả khác nhau giữa các phương pháp. Nghiên cứu của Brunin (2017) chỉ ra rằng đặt IOL trong rãnh thể mi (có hoặc không có kẹp quang học - optic capture) có tỷ lệ biến chứng thấp nhất và kết quả thị giác tốt nhất. Một phân tích gộp khác so sánh cố định củng mạc và mống mắt cho thấy không có sự khác biệt về thị lực, nhưng hồ sơ biến chứng khác nhau, với xuất huyết dịch kính và lệch IOL phổ biến hơn ở nhóm cố định củng mạc. Lựa chọn IOL thứ phát nên tuân theo thuật toán dựa trên giải phẫu thay vì sở thích cá nhân. Thời gian chờ đợi lý tưởng trước khi đặt IOL thứ phát là ít nhất 3 tháng để các cấu trúc nội nhãn ổn định, dòng chảy thủy dịch phục hồi và các vết thương (nếu có) lành hoàn toàn.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ bác sĩ ưu tiên đặt IOL tiền phòng | 10-20% |
| Đường kính IOL thông thường | 13 đến 13.5 mm |
| Chiều dài haptic từ mép quang học | 3.5 đến 4 mm |
| Thời gian chờ đợi tối thiểu trước khi đặt IOL thứ phát | 3 tháng |
| Tỷ lệ biến chứng (so sánh giữa các phương pháp) | Tài liệu không nêu |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026 IC443; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật cố định IOL thứ phát đòi hỏi kỹ năng phẫu thuật cao và quản lý biến chứng tốt. Việc lựa chọn phương pháp cần cá thể hóa dựa trên tình trạng giải phẫu thực tế của mắt (đặc biệt là tình trạng mống mắt và củng mạc). Hạn chế của tài liệu là không cung cấp số liệu cụ thể về cỡ mẫu của các nghiên cứu được trích dẫn, do đó cần thận trọng khi diễn giải kết quả so sánh.
- Luôn đánh giá tiềm năng phục hồi thị lực (UCDA, BCBA) và tình trạng võng mạc trước khi lập kế hoạch phẫu thuật.
- Sử dụng siêu âm B-scan để loại trừ các bệnh lý võng mạc tiềm ẩn hoặc tình trạng rơi nhân/vỏ thủy tinh thể.
- Luôn có kế hoạch dự phòng (backup plan) trong trường hợp cấu trúc giải phẫu không cho phép thực hiện kỹ thuật dự kiến ban đầu.
- Đối với cố định mống mắt, cần tránh khâu quá chặt để không gây biến dạng đồng tử (cat's eye appearance).
- Đối với cố định củng mạc, cần di động kết mạc và bao Tenon theo hướng xuyên tâm để tránh trùng đường rạch củng mạc và kết mạc.
Tài liệu tham khảo:
Sudat Narendra, Namit Kumar, Madush Sur, Vive Anandan, Niveian, 2026, AIOC 2026 IC443 Beyond Aphakia Secondary IOL Implantation Strategies and Techniques, AIOC 2026 Proceedings, Video ID: iipJ7RusFWg.