Tài liệu hội thảo AIOC 2026, phiên IC45 về các thách thức sinh trắc học (biometric conundrums), đã trình bày các chiến lược tối ưu hóa tính toán công suất thủy tinh thể nhân tạo (IOL power calculation) trong những tình huống lâm sàng phức tạp như giác mạc bất thường, sau phẫu thuật khúc xạ và sau ghép giác mạc. Việc hiểu rõ các khái niệm về True K, Total K và Equivalent Keratometry (EKR) là nền tảng để lập kế hoạch phẫu thuật chính xác.
Nguyên lý đo đạc và các loại bản đồ giác mạc
Việc chuyển đổi bán kính cong giác mạc (radius of curvature) sang công suất khúc xạ (refractive power) bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bao gồm hiệu ứng khúc xạ, bề mặt giác mạc trước và sau, chỉ số chiết suất và vị trí các mặt phẳng chính. Giác mạc không phải là cấu trúc hình cầu mà là hình phi cầu (aspherical), dẹt hơn ở ngoại vi. Các bản đồ khúc xạ Scheimpflug dựa trên định luật khúc xạ Snell và tính đến độ phi cầu. Các loại bản đồ như bản đồ trục (axial map), bản đồ tiếp tuyến (tangential map) và bản đồ công suất khúc xạ đều dựa trên bề mặt giác mạc trước. Bản đồ tiếp tuyến thường không được khuyến cáo cho tính toán IOL vì các giá trị đo được thường cao hơn bản đồ trục, dẫn đến nguy cơ đánh giá thấp công suất IOL cần thiết.
True Net Power, TCRP và Equivalent Keratometry
True Net Power được tính từ độ cong sagittal của bề mặt trước và sau, sử dụng hai chỉ số chiết suất của giác mạc và thủy dịch, do đó không nên dùng cho các công thức dựa trên chỉ số hiệu chuẩn 1.3375. TCRP (True Corneal Power) được coi là đại diện trung thực nhất cho công suất giác mạc vì tính đến độ dày giác mạc, tuy nhiên dựa trên ray tracing nên cần thận trọng khi dùng với công thức truyền thống. Equivalent Keratometry (EKR) sử dụng định luật Snell và có điều chỉnh để tương đương với Simulated Keratometry (SimK), giúp bù trừ cho công suất bề mặt sau yếu hơn. EKR hữu ích trong keratoconus, sau phẫu thuật khúc xạ, bề mặt giác mạc bất thường và sau ghép giác mạc.
Quản lý sinh trắc học trong mắt sau ghép giác mạc
Phẫu thuật đục thủy tinh thể trên mắt sau ghép giác mạc (như PKP, DALK, DMEK) là một thách thức lớn do sự thay đổi độ cong giác mạc và chỉ số khúc xạ. Trong mắt sau PKP, độ cong trước không ổn định và tỷ lệ độ cong trước-sau bị thay đổi. Đối với DMEK, phẫu thuật thường đơn giản hơn do thay đổi giác mạc ít hơn. Các công thức như Barrett Universal II, Hoffer Q và SRK/T thường được sử dụng. Thời điểm đo sinh trắc học lý tưởng là sau khi tháo chỉ ít nhất 3-6 tháng, khi khúc xạ và các chỉ số đo đạc đã ổn định qua ít nhất hai lần khám. Cần tránh dùng Total Keratometry từ IOLMaster 700 trong các trường hợp này vì có thể gây sai số do thay đổi cấu trúc giác mạc sau ghép.
Chiến lược tính toán trong Keratoconus và sau Radial Keratotomy (RK)
Trong Keratoconus, các giả định sinh trắc học thông thường bị vi phạm. Xu hướng chung là đánh giá quá cao công suất giác mạc, dẫn đến đánh giá thấp công suất IOL và gây ra viễn thị sau phẫu thuật. Cần chọn giá trị K thấp nhất từ các thiết bị đo để bù trừ. Các công thức như Barrett True Keratoconus và Kane Keratoconus mode cho kết quả tốt nhất. Đối với mắt sau RK, các vết mổ cận trung tâm gây dẹt trung tâm và làm sai lệch đo đạc. Cần nhắm mục tiêu cận thị nhẹ (target myopia) để tránh viễn thị sau phẫu thuật. Việc sử dụng các công thức AI-based như Kane hoặc EVO được khuyến cáo.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ độ cong trước/sau mắt bình thường | 82.2% |
| Chỉ số chiết suất True Net Power | 1.376 |
| Chỉ số hiệu chuẩn Keratometric | 1.3375 |
| Thời gian chờ sau tháo chỉ ghép giác mạc | 3-6 tháng |
| Độ lệch viễn thị sau phẫu thuật Descemet | 1.5 diopters |
| Ngưỡng Kmax cho công thức Kane | 65 diopters |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026, phiên IC45; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các tác giả nhấn mạnh việc sử dụng nhiều nguồn dữ liệu (topographer, tomographer) và chọn giá trị K thấp nhất trong các trường hợp giác mạc bất thường để tránh viễn thị là kinh nghiệm lâm sàng quan trọng. Hạn chế của tài liệu là không cung cấp dữ liệu thống kê chi tiết về độ chính xác (p-value, CI) của các công thức, chỉ dựa trên báo cáo ca lâm sàng và kinh nghiệm chuyên gia.
- Luôn so sánh dữ liệu từ nhiều thiết bị đo (topographer, tomographer, optical biometer) trước khi quyết định công suất IOL.
- Trong các trường hợp giác mạc bất thường (Keratoconus, sau RK), ưu tiên chọn giá trị K thấp nhất để bù trừ cho xu hướng viễn thị sau phẫu thuật.
- Nhắm mục tiêu cận thị nhẹ (target myopia) thay vì chính thị (emmetropia) ở các mắt có giác mạc bất thường hoặc sau phẫu thuật khúc xạ.
- Đối với mắt sau ghép giác mạc, chỉ thực hiện đo sinh trắc học khi khúc xạ và các chỉ số đo đạc đã ổn định qua ít nhất hai lần khám (thường sau 3-6 tháng).
- Sử dụng các công thức chuyên biệt cho giác mạc bất thường (như Barrett True Keratoconus, Kane) và tránh dùng Total Keratometry từ các thiết bị đo nếu không được công thức hỗ trợ.
Tài liệu tham khảo:
AIOC 2026, IC45 Biometry Conundrums Demystifying IOL power calculation in difficult situations, aioseditorproceedings, 2026.