Nghiên cứu của Poggio et al. (1989) trên các bệnh nhân sử dụng kính tiếp xúc hydrogel đã xác định tỷ lệ viêm giác mạc nhiễm trùng là 4 trên 10.000 người đeo mỗi năm đối với đeo ban ngày và 20 trên 10.000 người đeo mỗi năm đối với đeo qua đêm (Extended Wear - EW). Bài giảng này tổng hợp các khía cạnh lâm sàng của EW, bao gồm cơ chế sinh lý bệnh, các yếu tố nguy cơ và chiến lược quản lý biến chứng trong thực hành nhãn khoa hiện đại.
Trải nghiệm với Extended Wear
Lịch sử của EW bắt đầu từ năm 1957 với các báo cáo về việc đeo kính polymethyl methacrylate (PMMA) liên tục. Mặc dù các vật liệu này sau đó bị coi là không phù hợp, các báo cáo ban đầu cho thấy khả năng chịu đựng của mắt đối với việc đeo kính qua đêm. Các kính hydrogel truyền thống (conventional) ra đời vào cuối những năm 1960 và đầu những năm 1970, mang lại sự thoải mái cao nhưng đi kèm với nhu cầu vệ sinh phức tạp. Nghiên cứu của Binder (1983) trên hơn 1.000 bệnh nhân cho thấy 48,5% bệnh nhân duy trì EW thành công trong 3,5 năm, trong khi 31,3% ngừng đeo trước khi bắt đầu, 16,2% mất dấu theo dõi, 14,5% không hài lòng với sự thoải mái và 12% gặp biến chứng nhãn khoa.
Vật liệu không phải Hydrogel và Kính tiếp xúc dùng một lần
Vật liệu silicone elastomer có độ thấm oxy (Dk) cao nhưng bề mặt kỵ nước gây ra tình trạng kém thấm ướt và lắng đọng bề mặt, dẫn đến hiện tượng kính bị dính (lens binding). Kính tiếp xúc dùng một lần (disposable) etafilcon A được giới thiệu vào năm 1987, cho phép thay thế kính thường xuyên để giảm tích tụ protein và các phản ứng viêm như viêm kết mạc nhú do kính tiếp xúc (Contact-lens-related papillary conjunctivitis - CLPC). Mặc dù thay thế thường xuyên giúp giảm các sự kiện viêm giác mạc không nhiễm trùng (Corneal infiltrative events - CIEs), tỷ lệ viêm giác mạc nhiễm trùng vẫn không giảm đáng kể so với kính truyền thống.
Kính tiếp xúc Silicone Hydrogel
Kính silicone hydrogel (SiHy) được phát triển vào cuối những năm 1990 để giải quyết vấn đề thiếu oxy giác mạc. Nghiên cứu cho thấy SiHy giảm đáng kể các thay đổi sinh lý như vi nang (microcysts), nếp gấp giác mạc (corneal striae) và tân mạch rìa. Tuy nhiên, các nghiên cứu dịch tễ học (Morgan et al., 2005; Schein et al., 2005) cho thấy SiHy không làm giảm tỷ lệ nhiễm trùng giác mạc so với hydrogel. Hiện nay, tỷ lệ đeo EW toàn cầu duy trì ở mức khoảng 8% (Morgan et al., 2016).
Tác dụng phụ của Extended Wear
Các phản ứng bất lợi bao gồm viêm loét giác mạc nhiễm trùng, CIEs, CLPC và các thay đổi sinh lý cấp tính/mạn tính. Viêm loét giác mạc là biến chứng nghiêm trọng nhất, thường do Pseudomonas và Serratia. CIEs có tỷ lệ từ 2,5-6% mỗi năm (lên đến 26% nếu tính cả các ca không triệu chứng). Bảng 24.1 tóm tắt các yếu tố nguy cơ chính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ viêm giác mạc nhiễm trùng (hydrogel) | 4/10.000 người/năm (đeo ban ngày), 20/10.000 người/năm (EW) |
| Tỷ lệ CIEs có triệu chứng | 2,5-6% mỗi năm |
| Tỷ lệ CIEs (bao gồm không triệu chứng) | 6-26% mỗi năm |
| Tỷ lệ bệnh nhân duy trì EW thành công (Binder, 1983) | 48,5% trong 3,5 năm |
| Tỷ lệ ngừng đeo do không thoải mái | 14,5% |
Vai trò của thiếu oxy và các thay đổi sinh lý
Thiếu oxy (hypoxia) là nguyên nhân chính gây phù giác mạc qua đêm. Holden và Mertz (1984) thiết lập tiêu chuẩn Dk/t là 87 Barrer/cm để tránh phù giác mạc quá mức. Các thay đổi mạn tính bao gồm thay đổi kích thước tế bào biểu mô, mỏng giác mạc, tân mạch và đa hình thái nội mô (endothelial polymegethism). Nghiên cứu Gothenburg (Holden et al., 1985) cho thấy sau 5 năm EW, mắt đeo kính giảm 15% lưu lượng oxy, 6% độ dày biểu mô và 22% tăng đa hình thái nội mô.
| Loại kính | Tiêu thụ oxy (nl/cm3/s) |
|---|---|
| Low-water-content hydrogel | 21 |
| Medium-water-content hydrogel | 30 |
| High-water-content hydrogel | 31 |
| Rigid lens (Dk 100) | 43 |
| SiHy (Dk 140) | 44 |
| Silicone elastomer | 45 |
Thực hành Extended Wear lâm sàng
Việc quản lý EW đòi hỏi sự thận trọng. Bác sĩ cần cung cấp tài liệu về rủi ro và lấy cam kết từ bệnh nhân. Các tổn thương như tổn thương biểu mô cung trên (Superior epithelial arcuate lesions - SEALs) và các hạt mucin (mucin balls) là những dấu hiệu cần theo dõi. Trong trường hợp nghi ngờ viêm giác mạc nhiễm trùng, cần cấy khuẩn ngay lập tức và điều trị kháng sinh theo kinh nghiệm (Gram-negative) mỗi giờ.
Bình luận: Thông tin theo Brennan và Coles (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các số liệu về tỷ lệ biến chứng trong tài liệu chủ yếu dựa trên các nghiên cứu cũ (thập niên 80-90). Cần lưu ý rằng việc sử dụng SiHy hiện nay đã thay đổi đáng kể hồ sơ an toàn sinh lý, tuy nhiên rủi ro nhiễm trùng vẫn là yếu tố then chốt cần cân nhắc.
- Ưu tiên sử dụng kính SiHy có độ thấm oxy cao cho mọi chỉ định EW.
- Hạn chế thời gian đeo liên tục không quá 6 đêm để giảm thiểu rủi ro nhiễm trùng.
- Giáo dục bệnh nhân về vệ sinh tay và hộp đựng kính, đồng thời tái khám định kỳ.
- Sử dụng thang đo độ nghiêm trọng để đánh giá các biến chứng như CIEs.
- Cân nhắc chuyển sang đeo ban ngày hoặc kính dùng một lần nếu xuất hiện các dấu hiệu viêm kết mạc nhú hoặc SEALs.
Tài liệu tham khảo:
Brennan, N. A., & Coles, M.-L. C., 2018, Extended Wear, trong: Contact Lens Practice, trang 231-245.