Thiết kế và Lắp kính tiếp xúc cứng: Hướng dẫn lâm sàng cho thực hành nhãn khoa

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Việc lắp kính tiếp xúc cứng (rigid lens) là một quy trình phức tạp đòi hỏi sự cân bằng giữa các yếu tố giải phẫu giác mạc, hình học mi mắt và cơ học của kính. Theo Young (2018), sự thành công trong lắp kính phụ thuộc vào việc hiểu rõ các yếu tố làm giảm khó khăn như lực mao dẫn (capillary forces) và sự thay đổi độ cong tại vùng rìa, đồng thời quản lý các thách thức như sự khác biệt về kích thước mắt và phản xạ chảy nước mắt trong giai đoạn thích nghi.

Địa hình nhãn cầu

Các thông số địa hình giác mạc (ocular topography) đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn kính. Giác mạc thường có hình dạng phi cầu (aspheric) và được mô tả là hình ellipsoid. Keratometry chỉ đo được vùng cách đỉnh giác mạc khoảng 1.5 mm, do đó không phản ánh toàn bộ độ cong ngoại vi. Độ phi cầu giác mạc được biểu thị qua độ lệch tâm (eccentricity) hoặc hệ số hình dạng (shape factor - SF). Với SF, bề mặt cầu bằng 1.0, hình elip dẹt có SF <1.0 và hình elip dốc có SF >1.0. Ngoài ra, có mối tương quan giữa chỉ số K và đường kính giác mạc: giác mạc lớn thường phẳng hơn, trong khi giác mạc nhỏ thường dốc hơn.

Mi mắt

Mi mắt đóng vai trò quan trọng trong việc định vị kính. Khe mi (palpebral aperture) cần được đo trước khi lắp kính. Kính tiếp xúc cứng có thể làm giảm khe mi trung bình 0.5 mm so với người đeo kính mềm. Khi mi trên cao, kính có xu hướng trượt xuống dưới, đòi hỏi kính đường kính lớn để tăng độ bám mi (lid attachment). Ngược lại, mi trên thấp và khe mi hẹp thường dẫn đến hiện tượng kính trượt lên trên.

Lực tác động lên kính tiếp xúc cứng

Sự ổn định của kính đạt được nhờ cân bằng các lực: trọng lực (gravity), lực mao dẫn của màng nước mắt sau kính và lực căng bề mặt tại rìa kính. Trọng lực làm kính trượt xuống, đặc biệt với kính cộng (plus lenses) do trọng tâm nằm xa hơn. Lực mao dẫn tăng khi kính và giác mạc có độ tương thích cao hơn. Lực căng bề mặt tại rìa kính có thể được tăng cường bằng cách giảm độ hở rìa (edge clearance) và độ dày rìa.

Thiết kế kính tiếp xúc cứng

Đường kính vùng quang học sau (BOZD) thường nhỏ hơn đường kính tổng (TD) từ 1–1.5 mm. Nếu thay đổi BOZD, cần điều chỉnh bán kính vùng quang học sau (BOZR) để duy trì độ sâu sa-gít (sagittal depth). Quy tắc chung là tăng 0.5 mm BOZD đòi hỏi tăng 0.05 mm BOZR. Độ dày trung tâm cần được tăng lên đối với vật liệu có Dk cao để tránh hiện tượng uốn cong (flexure) trên giác mạc loạn thị. Độ hở rìa tối ưu được khuyến nghị là 60–80 μm khi kính ở vị trí trung tâm.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Độ hở rìa tối ưu60–80 μm
Tỷ lệ thành công lắp kính thực nghiệm91%
Tỷ lệ thành công lắp kính qua topographer77–93%
Giảm khe mi ở người đeo kính cứng0.5 mm
Công suất kính (D)Độ dày trung tâm (mm)
-1.000.18
-2.000.17
-3.000.16
-4.000.15
>=-5.000.14
Bình luận: Thông tin theo Young (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Cần lưu ý rằng việc lắp kính cứng đòi hỏi kỹ năng thực hành cao, đặc biệt trong việc đánh giá hình ảnh fluorescein để tránh các biến chứng như trầy xước giác mạc 3 và 9 giờ.
  • Đánh giá khe mi và đường kính giác mạc trước khi chọn kính ban đầu.
  • Sử dụng kính có đường kính lớn hơn (>9.5 mm) để giảm nguy cơ khô giác mạc 3 và 9 giờ.
  • Sử dụng thuốc tê tại chỗ cho người mới đeo kính để cải thiện sự hài lòng ban đầu.
  • Kiểm tra độ hở rìa bằng đèn khe (slit-lamp) thay vì chỉ dựa vào đèn Burton.
  • Luôn kiểm tra overrefraction để đảm bảo công suất kính tối ưu.

Tài liệu tham khảo:

Young, G., 2018, Rigid Lens Design and Fitting, Contact Lens Practice, 143-155.

Xem thêm