Ứng dụng hình ảnh kỹ thuật số trong thực hành kính tiếp xúc

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Hình ảnh kỹ thuật số (digital imaging) là một thành phần quan trọng trong thực hành kính tiếp xúc, hỗ trợ ghi nhận các thông số lắp kính và bệnh lý nhãn khoa thông qua việc kết hợp máy tính và camera (Bruce, 2012). Công nghệ này đã thay đổi đáng kể nhờ sự phát triển của điện thoại thông minh (smartphone) và các hệ thống máy ảnh chuyên dụng, giúp cải thiện chất lượng hồ sơ lâm sàng, hỗ trợ giáo dục bệnh nhân và cung cấp bằng chứng pháp lý cần thiết.

Lợi ích của hình ảnh kỹ thuật số trong thực hành kính tiếp xúc

Việc áp dụng hình ảnh kỹ thuật số mang lại nhiều ưu điểm vượt trội so với phương pháp ghi chép tay truyền thống. Thứ nhất, khả năng ghi hình tức thì giúp tiết kiệm thời gian và cho phép điều chỉnh độ sáng, độ phóng đại trong thời gian thực. Thứ hai, chi phí cho mỗi hình ảnh gần như bằng không sau khi hệ thống đã được thiết lập, với khả năng lưu trữ hàng nghìn hình ảnh trên các ổ cứng hiện đại. Thứ ba, hình ảnh có thể được thao tác (chỉnh độ sáng, độ tương phản) và định lượng các thông số như chiều dài mạch máu, kích thước sẹo hoặc tỷ lệ cup/disc. Thứ tư, các đoạn phim ngắn (video movies) giúp đánh giá các điều kiện động như sự di động của kính tiếp xúc. Cuối cùng, tính di động và khả năng truy cập từ xa cho phép chia sẻ hình ảnh qua email hoặc mạng xã hội, hỗ trợ hội chẩn từ xa và trình bày trong các buổi giảng dạy.

Độ phân giải cần thiết cho hình ảnh kỹ thuật số đoạn trước

Nguyên tắc cơ bản của hình ảnh kỹ thuật số dựa trên cảm biến charge-coupled device (CCD) trong camera. Độ phân giải được xác định bởi số lượng phần tử nhạy sáng trên CCD. Đối với các dấu hiệu lâm sàng như chấm nông giác mạc (corneal punctate staining), tủa sau giác mạc (keratic precipitates), tế bào nội mô và các đốm epicapsular, kích thước thường nằm trong khoảng 20–50 μm. Để ghi nhận rõ nét, hệ thống cần đạt độ phân giải gấp 10 lần, tức là 2–5 μm. Một camera 15 megapixel trên đèn khe với độ phóng đại 16× có thể đạt được độ phân giải khoảng 3 μm (Ye et al., 2013).

Kỹ thuật chiếu sáng để có hình ảnh rõ nét

Có bốn kỹ thuật chiếu sáng phổ biến: (1) Bộ khuếch tán (diffuser) dùng cho mô đục như kết mạc, củng mạc; (2) Cắt khe (slit section) dùng cho mô trong suốt; (3) Nhuộm fluorescein kết hợp bộ lọc xanh cobalt và bộ lọc vàng; (4) Đánh giá màng nước mắt (tear film assessment) bằng phản xạ gương (specular illumination) để quan sát lớp lipid và thời gian vỡ màng nước mắt (Nichols et al., 2002). Để khắc phục tình trạng thiếu sáng, cần sử dụng độ phóng đại thấp trên sinh hiển vi để tăng lượng ánh sáng đi vào camera, hoặc điều chỉnh thủ công ISO cao (≥1600) và tốc độ màn trập chậm (1/15 đến 1/25 giây) trên máy ảnh DSLR.

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
Kích thước dấu hiệu lâm sàng20–50 μm
Độ phân giải mục tiêu2–5 μm
Độ phóng đại khuyến nghị16×
Cài đặt ISO máy ảnh DSLR1600 hoặc hơn
Tốc độ màn trập1/15 đến 1/25 giây
Góc chiếu sáng đánh giá giác mạc30–40°
Bình luận: Thông tin theo Bruce & Hom (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Việc lựa chọn giữa hệ thống thương mại và smartphone phụ thuộc vào ngân sách và nhu cầu lưu trữ hồ sơ. Cần lưu ý rằng việc chỉnh sửa hình ảnh quá mức có thể làm mất giá trị bằng chứng pháp lý.
  • Ưu tiên sử dụng bộ khuếch tán cho các mô đục để có độ sáng đồng nhất.
  • Tắt flash và lấy nét tự động khi chụp qua thị kính đèn khe bằng smartphone.
  • Sử dụng độ phóng đại thấp để tăng cường lượng ánh sáng đi vào cảm biến.
  • Luôn có kế hoạch sao lưu dữ liệu (cloud, ổ cứng ngoài) để đảm bảo an toàn hồ sơ bệnh nhân.

Tài liệu tham khảo:

Bruce, A. S., & Hom, M. M. (2018). Digital Imaging. In: Contact Lens Practice. Elsevier, pp. 410-419.

Xem thêm