Ghép giác mạc phiến sau hỗ trợ bằng vi phẫu thuật (Microkeratome-assisted posterior lamellar keratoplasty) cho bệnh lý nội mô

Bs Ngô Hữu Thế
19.11.26
Last Updated

Tổng quan về ghép giác mạc phiến sau

Suy giảm tế bào nội mô giác mạc là nguyên nhân hàng đầu gây mất thị lực tại Hoa Kỳ và các quốc gia công nghiệp hóa. Trong nhiều thập kỷ, ghép giác mạc xuyên (Penetrating Keratoplasty - PK) là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, tuy nhiên kỹ thuật này đối mặt với các biến chứng như loạn thị cao, chậm lành vết thương và thải ghép. Ghép giác mạc phiến sau (Posterior Lamellar Keratoplasty - PLK) ra đời nhằm thay thế chọn lọc lớp nội mô, giảm thiểu các biến chứng liên quan đến vết mổ và chỉ khâu.

Phân loại ghép giác mạc theo cấu trúc thay thế

Các kỹ thuật ghép giác mạc hiện đại được phân loại dựa trên lớp mô được thay thế: Ghép giác mạc phiến trước (Anterior Lamellar Keratoplasty - ALK) loại bỏ các lớp giác mạc nông; Ghép giác mạc phiến sâu (Deep Lamellar Keratoplasty - DLK) cắt bỏ nhu mô giác mạc đến màng Descemet; và Ghép giác mạc phiến sau (PLK) loại bỏ nhu mô sau, màng Descemet và lớp nội mô bị tổn thương, giữ lại các lớp giác mạc nông.

Kỹ thuật ghép giác mạc phiến sau hỗ trợ bằng vi phẫu thuật (MAPLK)

MAPLK sử dụng vi phẫu thuật (microkeratome) để tạo vạt nhu mô trước khoảng 350 μm (khoảng 200–450 μm). Sau đó, phần giác mạc bệnh lý phía sau được cắt bằng trephine. Mô hiến tặng được chuẩn bị với các thông số tương tự. Mặc dù kỹ thuật này nhanh và dễ thực hiện hơn so với bóc tách thủ công, nó vẫn yêu cầu một số mũi khâu để cố định vạt, điều này có thể gây ra các vấn đề như viêm nhiễm hoặc loạn thị. Các nghiên cứu cho thấy thị lực BCVA đạt 20/60 hoặc tốt hơn ở 50% bệnh nhân trong thời gian theo dõi tối đa 1 năm.

Cải tiến kỹ thuật: MMAPLK và sử dụng keo dán mô

Kỹ thuật MMAPLK (Modified Microkeratome-Assisted Posterior Lamellar Keratectomy) cải tiến bằng cách tạo vạt có bản lề rộng hơn để tăng độ ổn định. Nghiên cứu so sánh giữa nhóm khâu và nhóm sử dụng keo dán mô cho thấy sự khác biệt đáng kể về độ ổn định và loạn thị. Cụ thể, nhóm sử dụng keo dán mô có mức thay đổi loạn thị trung bình là 1.13 D (SD 0.55) so với 3.08 D (SD 0.84) ở nhóm khâu (p = 0.008). Áp lực chịu đựng trung bình của mảnh ghép đạt 82.45 mmHg (SD 18.40) ở nhóm keo dán và 95.68 mmHg (SD 27.38) ở nhóm khâu (p = 0.97).

Chỉ số/Kết cụcKết quả theo tài liệu
BCVA (MAPLK, tối đa 1 năm)50% bệnh nhân đạt 20/60 hoặc tốt hơn (khoảng 20/30–20/200)
Thay đổi loạn thị (MMAPLK, nhóm khâu)3.08 D (SD 0.84)
Thay đổi loạn thị (MMAPLK, nhóm keo dán)1.13 D (SD 0.55)
Áp lực chịu đựng (MMAPLK, nhóm khâu)95.68 mmHg (SD 27.38)
Áp lực chịu đựng (MMAPLK, nhóm keo dán)82.45 mmHg (SD 18.40)
Tỷ lệ biến chứng (sutures, 5 năm)10.8% xói mòn, 9.4% thâm nhiễm, 3.3% viêm giác mạc
Bình luận: Thông tin theo Martins et al., 2009; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật MAPLK và MMAPLK thể hiện nỗ lực giảm thiểu xâm lấn trong phẫu thuật nội mô. Hạn chế chính của các phương pháp này là sự hiện diện của giao diện nhu mô-nhu mô (stroma-stroma interface) có thể gây ra các biến dạng quang học không đo lường được, dẫn đến kết quả thị lực tối đa thường chỉ đạt 20/30–20/40. Việc sử dụng keo dán mô là một hướng đi tiềm năng để giảm loạn thị do chỉ khâu, tuy nhiên cần cân nhắc nguy cơ phản ứng mô tại chỗ.
  • Ưu tiên sử dụng các kỹ thuật ghép nội mô không khâu hoặc ít khâu để giảm thiểu loạn thị hậu phẫu.
  • Cần kiểm soát chặt chẽ độ dày vạt và sự tương thích của mảnh ghép để đảm bảo độ ổn định cấu trúc giác mạc.
  • Sử dụng keo dán mô có thể là giải pháp thay thế cho chỉ khâu trong các trường hợp cần giảm thiểu loạn thị, nhưng cần theo dõi sát phản ứng viêm.
  • Cân nhắc chuyển đổi sang các kỹ thuật hiện đại hơn như DMEK nếu điều kiện kỹ thuật cho phép để đạt thị lực tối ưu.

Tài liệu tham khảo:

Martins, S. A. R., Noguera, G. E., & Behrens, A., 2009, Chapter 67: Microkeratome-assisted posterior lamellar keratoplasty, Corneal Surgery, 579-586.

Xem thêm