Nghiên cứu của Brennan và Coles (1997) ước tính nguy cơ nhiễm trùng liên quan đến kính tiếp xúc cao gấp 60 lần ở người đeo so với người không đeo. Việc duy trì vệ sinh kính thông qua các quy trình làm sạch và khử trùng là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro này trong thực hành nhãn khoa.
Cơ sở lý luận cho việc khử trùng kính tiếp xúc
Mắt có các cơ chế bảo vệ tự nhiên như màng nước mắt (tear film), quá trình chớp mắt và các protein kháng khuẩn (lysozyme, lactoferrin). Tuy nhiên, việc đeo kính tiếp xúc làm giảm khả năng loại bỏ mảnh vụn và vi sinh vật. Nghiên cứu của Radford et al. (1998) chỉ ra rằng việc khử trùng không thường xuyên và vệ sinh hộp đựng kính kém (Seal et al., 1999) làm tăng đáng kể nguy cơ nhiễm trùng. Việc sử dụng hệ thống khử trùng phù hợp là cần thiết để đối phó với thách thức vi sinh vật tăng cao.
Cơ sở lý luận cho việc làm sạch kính tiếp xúc
Làm sạch kính trước khi khử trùng giúp loại bỏ các mảnh vụn nội sinh và ngoại sinh gây biến dạng kính, khó chịu và bệnh lý bề mặt nhãn cầu (Gellatly et al., 1988). Shih et al. (1985) chứng minh rằng việc chà xát (rubbing) và rửa (rinsing) giúp giảm đáng kể tải lượng vi khuẩn (từ 1 triệu cfu xuống dưới 300 cfu mỗi kính). Nghiên cứu của Radford et al. (1995) cho thấy nguy cơ nhiễm trùng cao gấp 3 lần ở những bệnh nhân làm sạch kính ít hơn hai lần mỗi tuần.
Sự tiến hóa của các hệ thống chăm sóc kính
Lịch sử chăm sóc kính đã chuyển dịch từ các quy trình phức tạp sang các sản phẩm đa năng (multipurpose products). Một khảo sát năm 2015 trên 23.000 ca lắp kính tại 34 quốc gia cho thấy 90% người đeo sử dụng sản phẩm đa năng (Morgan et al., 2016). Các phương pháp vật lý như nhiệt (80°C trong 10 phút) từng phổ biến nhưng hiện nay ít được sử dụng do gây biến dạng kính và bất tiện.
Các hệ thống bảo quản bằng Chlorhexidine và Thiomersal
Các chất bảo quản này từng là lựa chọn thay thế cho nhiệt. Tuy nhiên, do sự hấp thụ của các chất này vào kính, các phản ứng độc tính và quá mẫn đã được báo cáo (Wilson et al., 1981). Sản phẩm OptimEyes (Bausch & Lomb) từng giới thiệu cách tiếp cận dùng viên nén hòa tan trong nước máy với nồng độ chlorhexidine 0,004%, nhưng không trở thành sản phẩm chủ đạo do lo ngại về việc sử dụng nước máy.
Clo và Hydrogen Peroxide
Các hệ thống giải phóng clo từng phổ biến vào những năm 1980 nhưng hiện không còn sẵn có tại Anh. Hydrogen peroxide (H2O2) được coi là tiêu chuẩn vàng với nồng độ 3% có khả năng tiêu diệt Acanthamoeba (Zanetti et al., 1995). Các hệ thống một bước hiện đại sử dụng đĩa bạch kim hoặc viên nén catalase để trung hòa peroxide, giúp giảm nồng độ từ 30.000 ppm xuống mức an toàn cho mắt.
Dung dịch đa năng (Multipurpose Solutions - MPS)
MPS chiếm khoảng 90% các phác đồ chăm sóc tại châu Âu, Canada và Úc (Morgan et al., 2016). Các thành phần chính bao gồm chất bảo quản như Polyhexanide (PHMB) hoặc Polyquaternium-1 (Polyquad). Các chất này hoạt động bằng cách phá vỡ màng tế bào vi khuẩn. Một số sản phẩm hiện đại áp dụng chiến lược 'khử trùng kép' (dual disinfection) kết hợp hai tác nhân để tăng hiệu quả.
Chăm sóc kính silicone hydrogel và dung dịch làm ẩm
Kính silicone hydrogel có đặc tính hấp thụ lipid cao hơn protein so với hydrogel truyền thống. Việc sử dụng dung dịch làm ẩm (rewetting solutions) giúp giảm triệu chứng khô mắt, vốn là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh nhân ngừng đeo kính (Dumbleton et al., 2013). Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả lâu dài của các dung dịch này vẫn còn hạn chế.
Các biện pháp đo lường hiệu suất và hộp đựng kính
Tiêu chuẩn ISO 14729:3 quy định các yêu cầu vi sinh cho dung dịch kính tiếp xúc. Việc đánh giá hiệu suất qua D-value thường gây tranh cãi do tính chất phi tuyến tính của quá trình khử trùng (Sutton et al., 1991). Ngoài ra, việc vệ sinh hộp đựng kính bằng cách chà xát và để khô tự nhiên là cực kỳ quan trọng để ngăn ngừa biofilm (Wu et al., 2010a).
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Nguy cơ nhiễm trùng (người đeo vs không đeo) | 60 lần |
| Tỷ lệ người đeo sử dụng MPS | 90% |
| Nồng độ H2O2 tiêu diệt Acanthamoeba | 3% |
| Tỷ lệ hộp đựng kính nhiễm khuẩn | 77% |
| Tỷ lệ hộp đựng kính nhiễm Acanthamoeba | 8% |
Bình luận: Thông tin theo Morgan (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các dữ liệu về hiệu quả khử trùng của MPS và H2O2 cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong việc kiểm soát Acanthamoeba. Cần lưu ý rằng việc tuân thủ quy trình 'chà xát và rửa' vẫn là yếu tố quan trọng nhất mà bệnh nhân thường bỏ qua, dẫn đến tăng nguy cơ viêm giác mạc do vi khuẩn.
- Luôn khuyến cáo bệnh nhân thực hiện bước chà xát và rửa kính dù sử dụng bất kỳ loại dung dịch nào.
- Nhắc nhở bệnh nhân thay hộp đựng kính định kỳ và để khô tự nhiên sau khi sử dụng.
- Ưu tiên các hệ thống khử trùng có bằng chứng hiệu quả cao đối với Acanthamoeba trong các trường hợp nguy cơ cao.
- Giáo dục bệnh nhân về việc không sử dụng nước máy để vệ sinh kính hoặc hộp đựng.
- Theo dõi sát các triệu chứng khô mắt và cân nhắc thay đổi dung dịch hoặc sử dụng dung dịch làm ẩm nếu cần thiết.
Tài liệu tham khảo:
Morgan, P. B., 2018, Soft Lens Care Systems, Contact Lens Practice, 103-112.