Khoảng 100 triệu người tại Hoa Kỳ đang đối mặt với tình trạng đau mạn tính, một con số dự kiến sẽ gia tăng theo sự già hóa của dân số (Webster, 2018). Việc sử dụng các thuốc giảm đau opioid tác dụng kéo dài (Extended-release/long-acting - ER/LA) đòi hỏi sự thận trọng tối đa thông qua phân tích lợi ích-nguy cơ để ngăn ngừa các biến cố như lạm dụng, nghiện và tử vong do quá liều.
Hướng dẫn kê đơn mới
Các nhà lâm sàng cần nắm vững các quy định liên bang và tiểu bang về kiểm soát chất gây nghiện. Chiến lược của các tiểu bang bao gồm sử dụng chương trình giám sát thuốc kê đơn (Prescription Drug Monitoring Programs - PDMPs), tăng cường tiếp cận naloxone và áp dụng các hướng dẫn kê đơn opioid. Liên đoàn Hội đồng Y khoa Tiểu bang (Federation of State Medical Boards - FSMB) đã thiết lập các tiêu chuẩn thực hành, trong khi CDC (2016) đưa ra hướng dẫn khuyến cáo ưu tiên liệu pháp không dùng thuốc và không dùng opioid cho đau mạn tính, ngoại trừ ung thư và chăm sóc cuối đời. Các hướng dẫn này thường dựa trên bằng chứng chất lượng thấp, do đó cần sự linh hoạt trong áp dụng lâm sàng.
Đánh giá bệnh nhân và phân tầng nguy cơ
Đánh giá ban đầu bao gồm khám thực thể, tiền sử bệnh lý, tâm thần, xã hội và sử dụng chất gây nghiện. Các hành vi đe dọa sự an toàn trong quản lý đau bao gồm: Misuse (sử dụng sai mục đích y tế), Abuse (tự ý sử dụng cho mục đích phi y tế), Diversion (chuyển hướng thuốc sang mục đích bất hợp pháp) và Addiction (bệnh lý nghiện với đặc điểm mất kiểm soát). Các công cụ đánh giá rủi ro như Opioid Risk Tool, Screener and Opioid Assessment for Patients with Pain (SOAPP) và xét nghiệm nước tiểu (Urine Drug Testing - UDT) là các thành phần thiết yếu trong quy trình sàng lọc ban đầu.
Phát triển kế hoạch điều trị và mục tiêu
Kế hoạch điều trị cần thảo luận rõ ràng về mục tiêu giảm đau và cải thiện chức năng, dựa trên mô hình sinh-tâm-xã hội. Bệnh nhân cần hiểu rằng việc loại bỏ hoàn toàn cơn đau có thể không khả thi. Kế hoạch này phải được xem xét lại định kỳ trong suốt quá trình điều trị.
Đồng thuận và thỏa thuận điều trị
Giáo dục bệnh nhân bắt đầu bằng việc thảo luận về lợi ích và rủi ro. Văn bản đồng thuận (Informed consent) cần được ký kết và lưu hồ sơ, nêu rõ các nguy cơ như lệ thuộc vật lý, dung nạp thuốc, táo bón và suy giảm nhận thức. Thỏa thuận điều trị thiết lập các thông số như giới hạn bệnh nhân chỉ nhận thuốc từ một nhà cung cấp và các chính sách về cấp lại thuốc.
Khởi đầu liệu pháp Opioid
Nếu các phương pháp không dùng opioid thất bại, opioid có thể được thử nghiệm ở liều thấp nhất có hiệu quả. Việc lựa chọn thuốc dựa trên mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và tiềm năng gây lệ thuộc. Bệnh nhân cần được theo dõi sát sao theo 5A: Analgesia (giảm đau), Activity (hoạt động), Adverse effects (tác dụng phụ), Aberrant behaviors (hành vi bất thường) và Affect (cảm xúc).
Theo dõi và điều chỉnh kế hoạch
Việc theo dõi được phân tầng theo nguy cơ (Thấp, Trung bình, Cao). Bệnh nhân nguy cơ cao cần thăm khám hàng tuần và kiểm soát thuốc chặt chẽ hơn. Các dấu hiệu quá liều cần được gia đình nhận biết như: thở chậm, nông, lú lẫn, nói lắp và đồng tử co nhỏ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Liều khởi đầu Methadone | ≤15 mg/ngày (chia liều) |
| Chuẩn độ Methadone | Tăng không quá 25% đến 50%, không thường xuyên hơn hàng tuần |
| Giảm liều khi xoay vòng opioid | ≥25% đến 50% |
| Tốc độ giảm liều (tapering) | 10% mỗi tuần (mức bảo thủ nhất) |
| Ngưỡng liều cần thận trọng | ≥50 MME/ngày |
| Ngưỡng liều cần tránh/biện minh | ≥90 MME/ngày |
Bình luận: Thông tin theo Webster (2018); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các khuyến cáo về liều lượng và phân tầng nguy cơ mang tính chất hướng dẫn thực hành, không thay thế đánh giá lâm sàng cá thể hóa. Hạn chế của tài liệu là bằng chứng về hiệu quả dài hạn của opioid trong đau mạn tính không ung thư còn thiếu hụt.
- Thực hiện đánh giá rủi ro và phân tầng bệnh nhân trước khi kê đơn.
- Sử dụng thỏa thuận điều trị và văn bản đồng thuận cho mọi bệnh nhân.
- Theo dõi định kỳ bằng UDT và kiểm tra cơ sở dữ liệu PDMP.
- Tránh kê đơn đồng thời opioid và benzodiazepine.
- Cân nhắc giới thiệu chuyên khoa tâm thần hoặc quản lý đau khi vượt quá khả năng chuyên môn.
Tài liệu tham khảo:
Webster, L. R., 2018, Chapter 44: The Prescription Drug Abuse Epidemic and Emerging Prescribing Guidelines, Essentials of Pain Medicine, 4th Edition, pp. 389-394.