Khóa học hướng dẫn (Instruction Course) số 386 tại hội nghị AIOC 2026 đã cung cấp cái nhìn toàn diện về các quy trình "nên làm" (do's) và "không nên làm" (don'ts) để đảm bảo an toàn trong phẫu thuật Phacoemulsification (Phaco). Các chuyên gia nhấn mạnh rằng sự thành công của phẫu thuật không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật tán nhuyễn nhân mà bắt đầu từ việc đánh giá kỹ lưỡng trước mổ, kiểm soát nhiễm khuẩn, tạo đường mổ chính xác và quản lý các tình huống khẩn cấp như rách bao sau (PCR).
Chuẩn bị trước mổ và kiểm soát nhiễm khuẩn
Tỷ lệ viêm nội nhãn (endophthalmitis) sau phẫu thuật đục thủy tinh thể dao động từ 0,02% đến 68%, với 90% trường hợp do vi khuẩn Gram dương. Việc khử khuẩn bề mặt nhãn cầu là yếu tố then chốt. Tác giả khuyến cáo sử dụng Povidone-iodine 5% trên bề mặt nhãn cầu trong 3 đến 5 phút trước khi phẫu thuật. Ngoài ra, cần đánh giá kỹ các yếu tố nguy cơ như viêm bờ mi, viêm túi lệ, viêm kết mạc mạn tính, hở mi (lagophthalmos) hoặc quặm (entropion) để điều trị triệt để trước khi can thiệp. Đối với bệnh nhân đái tháo đường, mức đường huyết cần được kiểm soát tốt (FPS < 140 mg/dL, PBS < 200 mg/dL) để giảm thiểu nguy cơ biến chứng.
Kỹ thuật đường mổ và xé bao (Rexis)
Đường mổ giác mạc (corneal incision) và xé bao (capsulorhexis - CCC) là nền tảng của một ca phẫu thuật thành công. Đường mổ cần có cấu trúc valvular (van) để đảm bảo độ kín. Kích thước đường mổ chính nên khoảng 1,5 mm đến 2,8 mm tùy thuộc vào dụng cụ. Một đường mổ quá hẹp có thể gây bỏng nhiệt do ma sát, trong khi đường mổ quá rộng dẫn đến rò rỉ. Đối với xé bao, mục tiêu là tạo một lỗ tròn, trung tâm, kích thước phù hợp để đảm bảo bao trước phủ lên 360 độ mép kính nội nhãn (IOL). Trong trường hợp xé bao bị lệch (run-out), cần bình tĩnh, bơm thêm chất nhầy (OVD) để làm phẳng bao, sau đó dùng kẹp hoặc kéo vi phẫu để điều chỉnh.
Kỹ thuật Hydro-dissection và Hydro-delineation
Hydro-dissection giúp tách vỏ khỏi bao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xoay nhân và hút vỏ, đồng thời giảm nguy cơ rách bao sau. Kỹ thuật này thực hiện bằng cách bơm BSS (Balanced Salt Solution) vào dưới bao trước. Hydro-delineation (hay hydro-demarcation) giúp tách nhân cứng (endonucleus) khỏi lớp vỏ (epineucleus), cho phép chia nhỏ nhân thành nhiều lớp. Việc kết hợp cả hai kỹ thuật này giúp giảm năng lượng siêu âm cần thiết, từ đó bảo vệ nội mô giác mạc và giảm nguy cơ biến chứng.
Quản lý biến chứng rách bao sau (PCR)
Khi xảy ra rách bao sau, điều quan trọng nhất là không được hoảng loạn và không thực hiện "fishing expedition" (cố gắng hút mảnh nhân bằng đầu dò Phaco trong khi dịch kính đã thoát ra). Cần giảm chiều cao chai dịch truyền, bơm chất nhầy (visco-dispersive) để che phủ vị trí rách và ngăn dịch kính thoát ra. Sau đó, thực hiện cắt dịch kính (vitrectomy) bằng máy, ưu tiên đường pars plana nếu có thể. Nếu mảnh nhân đã rơi vào khoang dịch kính, cần chuyển sang phẫu thuật viên võng mạc để xử lý. Việc đặt IOL ba mảnh vào rãnh (sulcus) là lựa chọn an toàn sau khi đã làm sạch dịch kính.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ viêm nội nhãn | 0,02% đến 68% |
| Tỷ lệ nhiễm khuẩn do Gram dương | lên đến 90% |
| Mức đường huyết FPS an toàn | < 140 mg/dL |
| Mức đường huyết PBS an toàn | < 200 mg/dL |
| Thời gian sát khuẩn Povidone-iodine | 3 đến 5 phút |
| Kích thước đường mổ chính | 1,5 mm đến 2,8 mm |
Bình luận: Thông tin theo AIOC 2026; đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Các kỹ thuật được trình bày tập trung vào việc giảm thiểu áp lực lên hệ thống dây chằng treo thủy tinh thể và bảo vệ nội mô. Lưu ý rằng việc sử dụng đường mổ pars plana cho cắt dịch kính đòi hỏi kỹ năng chuyên biệt, nếu phẫu thuật viên tiền phòng không tự tin, việc đóng vết mổ và mời chuyên gia võng mạc là lựa chọn an toàn nhất.
- Luôn kiểm tra kỹ tình trạng bề mặt nhãn cầu và kiểm soát đường huyết trước mổ.
- Sử dụng Povidone-iodine 5% đúng thời gian quy định để giảm tải lượng vi khuẩn.
- Khi rách bao sau, ưu tiên bơm chất nhầy để ổn định tiền phòng trước khi thực hiện bất kỳ thao tác nào khác.
- Không cố gắng hút mảnh nhân rơi vào dịch kính bằng đầu dò Phaco.
- Luôn có sẵn phương án dự phòng và liên hệ với phẫu thuật viên võng mạc khi gặp biến chứng phức tạp.
Tài liệu tham khảo:
Adita Anand et al., 2026, Do's and don'ts of safe Phaco, AIOC 2026 IC385, Video ID: 7ZagN2XVRKg.