Nghiên cứu tổng quan về phẫu thuật nối lệ quản mũi nội soi (Endoscopic Dacryocystorhinostomy - DCR) năm 2021 cho thấy đây là phương pháp điều trị xác định cho tình trạng chảy nước mắt do tắc lệ đạo (Nasolacrimal Duct Obstruction - NLDO). Các nghiên cứu hồi cứu ghi nhận tỷ lệ thành công về giải phẫu và chức năng dao động từ 78% đến 100%, với khoảng 90% trong các báo cáo tiêu biểu, tương đương với phương pháp mổ hở truyền thống.
Kết quả phẫu thuật nối lệ quản mũi nội soi
Các nghiên cứu so sánh DCR nội soi và DCR ngoài cho thấy kết quả giải phẫu tương đương (90% ở cả hai nhóm; RR 1.00; 95% CI 0.81-1.23; 40 người tham gia). Tuy nhiên, kỹ thuật hỗ trợ bằng laser cho thấy tỷ lệ thông lệ đạo thấp hơn (63% so với 91%; RR 0.69; 95% CI 0.52-0.92; 64 người tham gia). Các nghiên cứu hồi cứu gần đây báo cáo tỷ lệ thành công giải phẫu và chức năng đạt 90.1% ở người lớn khi sử dụng ống silicon (tháo sau 3 tháng), với tỷ lệ biến chứng 3.2%. Một nghiên cứu khác không sử dụng ống silicon báo cáo tỷ lệ thành công 92.5% với thời gian theo dõi trung bình 46.5 tháng và tỷ lệ biến chứng 3.3%. Nguyên nhân thất bại chính được xác định là sẹo hóa niêm mạc tại vị trí phẫu thuật (rhinostomy) trong khoảng 3-4 tháng sau mổ.
| Chỉ số/Kết cục | Kết quả theo tài liệu |
|---|---|
| Tỷ lệ thành công giải phẫu (DCR nội soi) | 78% - 100% |
| Tỷ lệ thành công giải phẫu (DCR ngoài) | 90% |
| Tỷ lệ biến chứng (có ống silicon) | 3.2% |
| Tỷ lệ biến chứng (không ống silicon) | 3.3% |
| Tỷ lệ thất bại do đóng lỗ thông (revision DCR) | 55% |
Bình luận: Thông tin theo Dowling & Stokken (2021); đối chiếu guideline hiện hành khi áp dụng lâm sàng. Tác giả nhấn mạnh sẹo hóa là nguyên nhân thất bại hàng đầu, do đó việc kiểm soát quá trình lành thương là yếu tố then chốt. Cần lưu ý rằng các nghiên cứu hồi cứu có thể chịu ảnh hưởng bởi sai số chọn lựa.
Loại ống thông lệ đạo
Việc lựa chọn vật liệu ống thông (stent) nhằm mục đích duy trì sự thông thoáng và giảm viêm. Các vật liệu phổ biến bao gồm silicon, polyethylene, ống cao su đỏ (red rubber catheter) và ống C-flex. Một nghiên cứu sử dụng ống cao su đỏ cho thấy thành công ở 10/10 ca, tuy nhiên việc đặt ống này khó khăn. Ống C-flex được đánh giá là dễ đặt hơn và duy trì thông thoáng tốt. Ngược lại, việc sử dụng ống silicon đơn thuần có thể liên quan đến tỷ lệ thất bại cao hơn do đường cong học tập (learning curve) của phẫu thuật viên. Các nghiên cứu cũng cảnh báo ống silicon có thể gây tạo hạt mô (tissue granulation), nhiễm trùng và rách điểm lệ.
Thời điểm đặt ống thông lệ đạo
Thời gian lưu ống thông vẫn là chủ đề tranh luận. Một số bác sĩ khuyến cáo lưu ống từ 6-9 tháng nếu lệ quản chung bị hẹp nặng. Tuy nhiên, y văn gần đây cho thấy quá trình lành niêm mạc hoàn tất sau 4-6 tuần, và việc lưu ống quá lâu có thể thúc đẩy tạo hạt và hẹp thứ phát. Các nghiên cứu sử dụng ống thông trung bình 4-6 tuần đạt tỷ lệ thành công 85%-94%, trong khi thời gian dài hơn đạt 84%-96%. Khảo sát năm 2016 cho thấy đa số bác sĩ lưu ống từ 6-8 tuần.
Mitomycin C tại chỗ
Mitomycin C (MMC) là thuốc chống chuyển hóa được sử dụng để ức chế nguyên bào sợi và ngăn ngừa sẹo hóa. Thuốc được áp dụng tại vị trí phẫu thuật với nồng độ 0.1-0.5 mg/mL trong 2-30 phút. Mặc dù có vai trò trong các ca tái phát hoặc có nguy cơ sẹo cao, MMC không được sử dụng thường quy do thiếu bằng chứng về lợi ích triệu chứng rõ rệt và nguy cơ biến chứng như bệnh lý hoàng điểm, nhiễm trùng vết thương, loét củng mạc và khuyết biểu mô giác mạc.
Thuốc chống viêm
Corticosteroid được sử dụng để ức chế viêm và giảm hình thành sẹo. Xịt mũi corticosteroid thường ít hiệu quả do thuốc khó tiếp cận vị trí phẫu thuật. Tiêm betamethasone 1mg vào thành túi lệ trong mổ đã cho thấy kết quả cải thiện tỷ lệ thành công. Ngoài ra, tiêm triamcinolone acetonide 0.3 mL (40 mg/mL) vào các mô hạt sau mổ giúp mô hạt thoái triển. Cần thận trọng khi tiêm nội mũi để tránh các biến chứng nghiêm trọng như mù lòa do tắc mạch võng mạc.
- Cân nhắc sử dụng ống thông C-flex thay vì silicon nếu gặp khó khăn trong kỹ thuật đặt.
- Thời gian lưu ống thông tối ưu nên được cân nhắc trong khoảng 4-8 tuần để giảm nguy cơ tạo hạt.
- Sử dụng corticosteroid tiêm tại chỗ có thể hỗ trợ kiểm soát mô hạt sau mổ nhưng cần kỹ thuật tiêm an toàn.
- Mitomycin C chỉ nên dành cho các trường hợp có nguy cơ sẹo hóa cao hoặc phẫu thuật lại.
- Theo dõi sát bệnh nhân trong 3-4 tháng đầu sau mổ để phát hiện sớm sẹo hóa niêm mạc.
Tài liệu tham khảo:
Eric M. Dowling, Janalee K. Stokken, 2021, Outcomes of Endoscopic Dacryocystorhinostomy, Part 3 Nasolacrimal Duct Obstruction and Endoscopic-DCR, 118-120.